Przewodnik żywienia

Jak pokarm jest trawiony przez krowę? Uzyskaj informacje na temat podstawowych czynników żywienia bydła mlecznego z naszym przewodnikiem żywienia.

  Racjonować     Racjonować     Wymię     Wymię     Pysk i     przełyk     Pysk i     przełyk     Omasum i     Abomasum     Omasum i     Abomasum     Żwacz i     Retikulum     Żwacz i     Retikulum     Jelito cienkie     Jelito cienkie     Jelito grube     Jelito grube     Odchody     Odchody  

Nie wybrano obszaru

Klikając na jedno z siedmiu określonych pól na krowie, otrzymasz szczegółowe informacje na temat różnych parametrów żywienia i procesów trawienia.

Parametry Kiszonka z traw 1. pokos Kiszonka z kukurydzy
Sucha masa (s.m.) w % 30–40 30–37
Popiół surowy % w SM <10 <4
Białko surowego (XP) % w SM <17 <9
Włókno surowe % w SM 22–25 17–20
NDF % w SM 40–48 35–40
ADF % w SM 24–28 21–25
ELOS % w SM > 68 > 67
Właściwości gazotwórcze ml/200 mg SM > 50 k.A.
Wartość struktury (SW) 2,6–2,9 1,5–1,7
Skrobia % SM -- > 30
Cukier % SM 3–8 --
ME MJ/kg SM. > 10,6 >11
NEL MJ /kg SM > 6,4 > 6,6
nXP g/kg SM > 135 > 132
RNB g/kg SM <+6 od -8 do -9
Źródło: LUFA Nord West i LUFA NRW

Smakowitość składników paszy:

Krowy posiadają wyczulony zmysł węchu i smaku i są bardzo wymagające jeśli chodzi o jakość paszy.

Dlatego należy korzystać wyłącznie z pasz o najwyższej jakości. Pasze objętościowe oraz pasze soczyste muszą być bez zarzutu zarówno pod względem energetycznym jak i higienicznym.

Sucha masa dawki pokarmowej:

Dawki pokarmowe o zawartości masy suchej w zakresie 35% i 45% skarmiają się najlepiej i uzyskują średnio najwyższą wartość przyswajania suchej masy u krów.

Suche dawki pokarmowe (> 45% SM) Mokre dawki pokarmowe (< 35% SM)
Podatność na rozdzielenie się
  • Krowy wybierają paszę selektywnie



Zawierają dużą ilość wody
  • Zwykle skutkuje niższym ogólnym poborem SM, ponieważ zwierzęta piją dużo wody
  • Efektywność struktury dawki mokrej jest gorsza

Struktura fizyczna dawki pokarmowej

  • Występowanie cząstek o wystarczającej długości → służą do wykształcania podkładu włóknistego w żwaczu
  • Podkład włóknisty stanowi podstawowy wymóg dla zachowania fizjologicznej funkcji żwacza


Podstawowe wymagania:

  • Przemieszanie
  • Skurcz
  • Przeżuwanie


Dobrą kontrolę struktury zapewnia nam prosty test:

  • dawka „strzela“ przy zgniataniu w ręce
  • po silnym zgnieceniu pasza pęcznieje ponownie w ręce
  • brak zbyt długich, podlegających selekcji cząstek w dawce (słoma, kiszonka z traw)
  • jednolite wymieszanie paszy
  • długość sieczki 4–6 mm w przypadku kukurydzy i < 4 cm w przypadku trawy wystarcza dla uzyskania stabilnego podkładu włóknistego
  • Wskaźnik: cząstki, które są większe, niż połowa szerokości szczęki, podlegają selekcji!

(Źródło: DLG-Information 1/2001)

(Źródło: DLG-Information 1/2001)

Zastosowanie wytrząsarki paszy umożliwia uzyskanie dokładnych informacji na temat dokładności mieszania i selekcji, a także rozkładu wielkości cząstek w dawce pokarmowej.

2.jpg

Wytrząsarka w postaci 3-elementowego systemu sit skrzyniowych

Wytrząsarka składa się z 3-elementowego systemu sit skrzyniowych, które dzielą przesiewaną paszę na 3 frakcje zależnie od wielkości otworów w sitach.

Zastosowania:

  • Określenie wielkości cząstek do oceny struktury
  • Ocena resztek paszy
  • Kontrola dokładności mieszania


Zastosowanie:

ok. 300g oryginalnej substancji (min. 200, maks. 400 g) umieszczone zostaje na górnym sicie zmontowanego pojemnika wstrząsowego. Na płaskiej powierzchni należy następnie silnie potrząsać pojemnikiem wstrząsowym zgodnie z poniższym szkicem: w każdą stronę 5x, następnie obrócić pojemnik o ćwiartkę w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, tzn. przy jednej turze wymagane jest 40 potrząśnięć.

Ocena dawki pokarmowej:

Następnie za pomocą wagi ustala się udziały wagowe. Poniższa tabela zawiera zalecenia dla udziałów poszczególnych frakcji w dawki SM:

Frakcja sita i wielkość cząstek Zalecane odsetki wagowe w TMR
Górne sito (> 1,9 cm) Co najmniej 6–10%
Środkowe sito (< 1,9 cm → 0,8 cm) 30–50%
Dolne sito (< 0,8 cm) 40-maks. 60%

Dla potrzeb oceny częściowych dawek mieszanych, w przypadku kiedy krowy mogą zażądać dodatkowo paszy treściwej poprzez stację transpondera, konieczne jest przyporządkowanie paszy treściwej proporcjonalnie do udziału wagowego do frakcji na sicie dolnym.

Zbadanie resztek paszy za pomocą pojemnika wstrząsowego pozwala uzyskać informacje o tym, czy zwierzęta spożywają paszę równomiernie. Jeśli resztki paszy wyraźnie odróżniają się pod względem składu od świeżo podanej dawki, oznacza to, że zwierzęta dokonują selekcji dawki i spożywają paszę nierównomiernie!

Skutkiem selekcji paszy (np. składników paszy treściwej w suchej dawce mieszanej) jest niedostatek składników strukturotwórczych i kwasica, mimo że w ujęciu obliczeniowym dawka zawiera wystarczająco dużo elementów składowych struktury.

Zalecane udziały wagowe winny odpowiadać w przybliżeniu wartościom orientacyjnym. Przekroczenie dolnej granicy 6% na sicie górnym, jak i przekroczenie granicy górnej 6 % na sicie dolnym należy ocenić krytycznie pod względem zapewnienia składników strukturotwórczych.

Zalecane udziały wagowe winny odpowiadać w przybliżeniu wartościom orientacyjnym. Przekroczenie dolnej granicy 6% na sicie górnym, jak i przekroczenie granicy górnej 6 % na sicie dolnym należy ocenić krytycznie pod względem zapewnienia składników strukturotwórczych.

Zapotrzebowanie energetyczne:

Zapotrzebowanie energetyczne krowy jest podane w MJ NEL (megadżule energii netto laktacji). To zapotrzebowanie na energię jest podzielone na zapotrzebowanie bytowe i zapotrzebowanie produkcyjne.

Zapotrzebowanie bytowe Zapotrzebowanie produkcyjne
Zapotrzebowanie bytowe zależy od biomasy zwierzęcia i obejmują składniki odżywcze, które są potrzebne dorosłej krowie poza okresem laktacji i ciąży do utrzymania procesów metabolicznych.
Dodatkowe zapotrzebowanie produkcyjne wynika ze zużycia składników odżywczych do produkcji mleka, zapotrzebowania na energię oraz dalszego wzrostu płodu i tkanki w czasie ciąży


Zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych przy różnej masie

Poniższa tabela przedstawia zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych przy różnej masie ciała:

Masa ciała (kg) Zapotrzebowanie bytowe (MJ NEL/dobę)
500 31,0
550 33,3
600 35,5
650 37,7
700 39,9
750 42,0
800 44,1

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zapotrzebowanie energetyczne na kg mleka zależnie od zawartości tłuszczu

Zapotrzebowanie energetyczne dla procesu wytwarzania mleka jest zróżnicowane w zależności od zawartości tłuszczu w mleku. Zapotrzebowanie na MJ NEL na kg mleka przedstawiono w tabeli poniżej:

Zawartość tłuszczu w mleku Zapotrzebowanie na NEL (MJ / kg mleka)
3,0 2,9
3,5 3,1
4,0 3,3
4,5 3,5
5,0 3,6

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zapotrzebowanie na białko

  • Zaopatrzenie w białko surowe za pośrednictwem paszy pozwala, z uwagi na trawienie mikrobiologiczne w żwaczu, tylko w niewielkim stopniu wnioskować o jakości białka w jelicie cienkim. Konieczne jest optymalne zaopatrzenie w białka mikroorganizmów w przedżołądku, jak i samej krowy na etapie trawienia w jelicie cienkim. Ocena białka w przypadku krowy mlecznej przebiega na bazie użytecznego białka surowego w jelicie cienkim, tzw. nXP
  • nXP składa się z nierozłożonego białka paszowego (UDP/BNŻ) i białek drobnoustrojowych. Obliczane jest na podstawie UDP i wartości energetycznej dla danej paszy
  • Poniższa tabela zawiera wartości orientacyjne dla zaopatrzenia w nXP, z podziałem na zapotrzebowanie bytowe i produkcyjne, w zależności od masy ciała i mleczności

Przykład:

Krowa o masie 650 kg iwydajności mlecznej 30 kg mleka i zawartości białka w mleku 3,40% ma zapotrzebowanie w wysokości 3000 g nXP dziennie.

Wartości orientacyjne dla zaopatrzenia w użyteczne białko surowe (nXP)

Masa ciała (kg) nXP (g/dobę)
500 kg LM 390 g/d
550 kg LM 410 g/d
600 kg LM 430 g/d
650 kg LM 450 g/d
700 kg LM 470 g/d
750 kg LM 490 g/d
800 kg LM 510 g/d
Produkcja mleka
Mleko z 3,2% zawartością białka 81 g/kg mleka
Mleko z 3,4% zawartością białka 85 g/kg mleka
Mleko z 3,6% zawartością białka 89 g/kg mleka

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Wartości zapotrzebowania dawki pokarmowej w różnych fazach laktacyjnych (roczna wydajność mleka: 8000–10 000 kg)


  Wczesna laktacja Środkowa laktacja Późna laktacja Krowy w fazie zasuszania
Zamierzone przyswajanie paszy
[kg SM/dzień]
min. 21 > 21 18–21 12–15
Wartość energetyczna
[MJ NEL/kg SM]
7,0–7,3 6,7–7,0 6,5–6,7 5,3–5,7
Zawartość białek
[g nXP/ kg SM]
165–175 145–165 140–145 100–125
Skrobia i cukier
[g/kg SM]
150–maks. 250 110 – maks. 225 75–225 n.d.
Skrobia odporna na rozkład w żwaczu (by-pass)
[g/kg SM]
20–50 20–50 maks. 25 n.d.
Wartość strukturalna min. 1,1–1,15
min. 1,1 min. 1,0 min. 2,0
Tłuszcz surowy [g/kg SM] Maks. 45 Maks. 45 Maks. 45 maks. 40
Włókno surowe [g/kg SM] min. 150–180 min. 150–190 min. 150 min. 260
RNB [g/kg SM] 0–1 0–1 0–1 0

Źródło: Society for Nutritional Physiology 2001

W fazie podkarmiania (od 3 tygodnia przed terminem ocielenia) należy ponownie zwiększyć stężenie energetyczne dawki, ponieważ pobieranie paszy spada wraz ze wzrostem płodu!

Zaleca się „przyzwyczajenie“ mikrobów w żwaczu do składników paszy dawki w okresie laktacji; podkarmianie za pomocą składników paszy treściwej.

  • Koncentracja energii w dawce pokarmowej w korycie ma duży wpływ na pobraną ilość paszy.
  • Im wyższa koncentracja energii, tym większa ilość zjedzonej paszy
  • W tabeli poniżej przedstawiono pobieranie suchej masy w celu pokrycia zapotrzebowania NEL dla krowy mlecznej o ciężarze 650 kg przy różnych wartościach skoncentrowania energii w paszy w zależności od wydajności mlecznej.

Przykład różnych wydajności mlecznych przy tym samym przyswajaniu paszy:

W obu przypadkach krowa zjada prawie taką samą ilość paszy, ale: różnica 10 kg wydajności mlecznej pomiędzy wysoką i niską koncentracją energii!

MJ NEL/kg SM
  5,2 5,6 6,0 6,4 6,8 7,2 7,6
10 13,6 12,6 11,8 11,0 - - -
15 - 15,6 14,5 13,6 12,8 - -
20 - 18,6 17,3 16,2 15,2 14,7 -
25 - - 20,0 18,8 17,7 16,7 15,8
30 - - 22,8 21,4 20,1 19,0 18,0
35 - - - 23,9 22,5 21,3 20,2
40 - - - 26,5 25,0 23,6 22,3
45 - - - - 27,4 25,9 24,5
50 - - - - 29,8 28,2 26,7

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zdolność pobierania paszy zależy od:

  • Jakości paszy
  • Wydajności
  • Danego zwierzęcia (genetyki)
  • Wpływu czynników środowiskowych
  • Zarządzania karmieniem

  • Nawet w obrębie jednego gospodarstwa obserwuje się silne wahania w przyswajaniu paszy
  • Określenie średniej ilości paszy spożywanej przez stado jest zatem jednym z najważniejszych instrumentów kontrolnych w hodowli bydła mlecznego!
  • Podstawą do obliczenia dawki pokarmowej muszą być wyniki analizy stosowanej paszy
  • Analizy powinny być dostępne w idealnym przypadku przed otwarciem silosu, aby możliwe było zaplanowanie dawki i skalkulowanie jej składu.
  • Należy stosować powolne/płynne zmiany paszy (domieszki), aby mikroby w żwaczu mogły się do zmian przystosować.
  • Skarmiać wyłącznie pasze niebudzące żadnych zastrzeżeń pod względem higienicznym. Partie zagrzane lub z nalotem pleśni skutkują uszczerbkami na zdrowiu.
  • Pamiętać o zaopatrzeniu w wodę:
  • Sprawdzać jakość i przepływ wody oraz codziennie czyścić poidła. Woda to najtańszy środek żywnościowy. W przypadku jej niedoboru na nic się nie zda najlepsza nawet pasza!

Szczegółowa prezentacja węglowodanów w rozszerzonej analizie Weendera:

podstawowy_sklad_rosliny_analiza_weendera.jpg

NFC (ang. non fibre carbohydrates) = węglowodany niewłókniste

NDF (ang. neutral detergents fibre) = włókno detergentowo neutralne

NDF stanowi kompletną frakcję włókien rośliny

ADF (ang. acidic detergents fibre) = włókno kwaśno-detergentowe

ADL = lignina

NDF i ADFzawierają jeszcze krzemiany i kwas krzemowy

Po spopieleniu można określić zawartość NDF org i ADF org

  • W pysku odbywa się intensywne rozdrobnienie paszy w drodze przeżuwania oraz wydalenie gazowych produktów przemiany materii (CO2 i CH4).
  • Ilość śliny u krowy mlecznej: 100-200 litrów/dzień; wartość odczynu pH śliny: 8,2-8,4.
  • Wodorowęglan sodu w ślinie działa jako bufor dla żwacza; stabilizuje wartość pH poprzez przeżuwanie.
  • Około 30–70 min po zjedzeniu paszy zawartość żwacza przemieszczona zostaje w kilku etapach z powrotem do jamy gębowej, gdzie następuje jej ponowne przeżucie, a następnie ponowne połknięcie.
  • Zasada ogólna: przeżuwać powinno ponad 60% leżących zwierząt
  • Ilość przeżuć na kęs informuje o ilości dostarczonych zwierzęciu substancji strukturotwórczych. W grupie laktacyjnej należy osiągnąć średnio min. 55 przeżuć na kęs. Niższa ilość przeżuć wskazuje na niedobory w składzie strukturalnym paszy oraz na ograniczone przeżuwanie, czego skutkiem może być kwasica.
  • Przy > 70 przeżuciach na kęs w żwaczu krowy będącej w fazie laktacji jest zbyt mało energii w stosunku do składników strukturalnych.
  • 70 przeżuć na kęs powinno być celem u zwierząt w okresie zasuszania.
    • Wypas krów na pastwisku:
    • Zasada ogólna: możliwe pobranie 1 kg SM paszy na godzinę przy aktywnym wyjadaniu trawy.

Ważne jest, aby obserwować zwyczaje żywieniowe krów!
  • Krowy są mistrzami selekcji. Składniki dawki przekraczające połowę szerokości pyska (np. długa kiszonka z trawy, słoma długa, ziemniaki) mogą podlegać selektywnemu wyborowi.
  • Każdą selekcję w systemie żywienia TMR należy postrzegać negatywnie, ponieważ może ona prowadzić do zaburzeń środowiska flory w żwaczu.

Jak można rozpoznać selektywne zwyczaje żywieniowe?
  • Zwierzęta przesuwają paszę na strony zanim przystąpią do jedzenia, ponieważ cząstki paszy treściwej przemieszczają się w dawce do dołu.
  • W podanej paszy zauważalne są wybrane przez zwierzęta zagłębienia.
  • Pozostałości paszy różnią się istotnie pod względem wizualnym oraz w składzie wielkości cząstek od świeżo zadanej dawki.

Wskazówka: Wyraźnie wysunięty do przodu pysk podczas spożywania paszy może wskazywać na niedobory składników strukturalnych w dawce żywieniowej. Krowa trzyma pysk w położeniu poziomym, aby zapobiec wypadaniu z niego drobnych cząstek karmy podczas przeżuwania przy korycie.

  • Czepiec leży obok ujścia przełyku do żwacza. Posiada zdolność kurczenia się, a tym samym transportowania karmy do ponownego przeżuwania do jamy gębowej oraz w odwrotnym kierunku, przekazywania rozdrobnionych cząstek z jamy gębowej ponownie do żwacza..
  • Funkcja czepca polega zasadniczo na „przesiewaniu” pokarmu oraz na przesyłaniu drobnych cząstek dalej do ksiąg, bezpośrednie procesy trawienia nie mają tutaj miejsca.
  • Żwacz ma pojemność od 100 do 180 litrów i tworzy wraz z czepcem (księgi) funkcjonalną całość.
  • W żwaczu odbywa się u bydła ok. 70% procesów trawienia.
  • W trawieniu pomagają różne drobnoustroje (bakterie, pierwotniaki i grzyby)
  • Metabolity trawienia w żwaczu to m.in:
    • Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (propionian, octan i maślan)
    • dwutlenek węgla CO2 i metan CH4
    • Aminokwasy i amoniak NH3
  • Optymalna wartość pH żwacza to 6,5
  • Podawanie paszy bogatej w skrobię prowadzi do uzyskania wyższego poziomu propionianu i mleczanu, a także powoduje większego stopnia obniżenie wartości pH
  • wartości pH < 6 prowadzą do kwasicy żwacza (patrz uwaga z boku Jak rozpoznać kwasicę żwacza)

5.png

  • Kwasica żwacza jest obecnie szeroko rozpowszechnioną chorobą metaboliczną („choroba cywilizacyjna krów mlecznych”) i wynika z zapotrzebowania na bardzo wysoką energetyczność paszy i jednocześnie dostosowaną podaż struktury dla wysokowydajnych krów.
  • Słaba strukturalność paszy prowadzi do braku stratyfikacji w żwaczu, a w konsekwencji do zmniejszenia liczby skurczów żwacza. Krowa nie żuje wystarczająco dużo.
  • W dolnej części żwacza znajdują się łatwo rozpuszczalne składniki paszy oraz płyn żwacza (faza płynna)
  • Powyżej unosi się tzw. „mata włóknista”, która składa się głównie z paszy objętościowej i wyzwala odruch ponownego przeżuwania w żwaczu (faza stała).
  • W górnej części żwacza znajdują się gazy fermentacyjne z przemiany drobnoustrojów (faza gazowa)
  • Brak przeżuwania w przypadku niedoboru strukturalnego prowadzi do nadkwaśności w żwaczu z powodu braku neutralizacji przez ślinę (wodorowęglan sodu)

Trawienie węglowodanów w żwaczu:

  • W żwaczu węglowodany są rozkładane na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFA), metan (CH4) i dwutlenek węgla (CO2)
  • CH4 i CO2 są uwalniane przez pysk (odbijanie)
  • FFA są wchłaniane przez błonę śluzową żwacza:
  • Rozkład celulozy skutkuje wytwarzaniem przede wszystkim octanu (kwasu octowego)
  • Rozkład skrobi powoduje powstawanie propionianu i maślanu (kwasu propionowego i masłowego)
  • Oprócz funkcji odżywczych celuloza jako substancja strukturalna pełni również ważną funkcję fizyczną w żwaczu jako źródło paszy
  • Struktura ma kluczowe znaczenie dla funkcji motorycznej żwacza, przeżuwania i wynikającej z tego produkcji śliny w celu regulacji wartości pH żwacza.

Trawienie białka w żwaczu:
  • Białko jest rozkładane przez drobnoustroje głównie na aminokwasy i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFA)
  • FFA są wchłaniane, a AS są wykorzystywane do budowy białka mikrobiologicznego
  • Drobnoustroje wykorzystują amoniak (NH3) uwolniony podczas rozkładu białka paszowego do budowy własnego białka mikrobiologicznego
  • Białko paszowe, które jest ciężkostrawne lub nierozkładalne (UDP), pozostaje niestrawione do momentu dotarcia do jelita cienkiego
  • U przeżuwaczy azot podlega recyrkulacji poprzez krążenie żwaczowo-wątrobowe i nie jest tracony, tzn. N wraca do żwacza przez wątrobę i ślinę
  • Cykl ten może dostarczyć do 50% potrzebnego N
  • Zbyt duża ilość N u przeżuwaczy oznacza więc zawsze większe obciążenie dla żwacza i metabolizmu w wątrobie
  • 10–25 mg NH3/100 to wartość idealna w płynie żwacza
  • Jeżeli w połączeniu z niedoborem skrobi występuje nadmierna podaż białka rozpuszczalnego, mogą zostać osiągnięte wartości 40 mg/100 ml
  • Skutki: Alkaloza żwacza (wartości pH> 7) związana z osłabieniem pobierania paszy (raczej rzadko)
  • Zapotrzebowanie krowy na białko jest realizowane przez białko mikrobiologiczne i UDP
  • Białko mikrobiologiczne wystarczające do zapotrzebowania bytowego obejmuje od 12 do 15 kg wydajności mlecznej
  • Zawartość nadającego się do wykorzystania białka surowego w jelicie cienkim (nXP) w paszy staje się coraz ważniejsza wraz ze wzrostem wydajności, w celu zaspokojenia zapotrzebowania zwierzęcia!

Należy pamiętać: Białko mikrobiologiczne + białko paszowe nieulegające rozkładowi (UDP) = użyteczne białko surowe w jelicie cienkim (nXP)

Trawienie tłuszczy w żwaczu:

  • Drobnoustroje modyfikują wzór kwasów tłuszczowych
  • Triglicerydy i fosfolipidy są rozkładane w procesie lipolizy na glicerol i kwasy tłuszczowe
  • Glicerol jest dalej przetwarzany w metabolizmie węglowodanów
  • Kwasy tłuszczowe są potrzebne tylko w niewielkim stopniu przez drobnoustroje i dlatego są prawie całkowicie uwodornione i dalej trawione w jelicie cienkim
  • Przeżuwacze nie są fizjologicznie przystosowane do trawienia tłuszczu!
  • Zawartość tłuszczu w dziennej dawce pokarmowej nie powinna przekraczać 4–5%, ponieważ w przeciwnym razie wystąpią problemy z trawieniem w żwaczu
  • Tłuszcze chronione w żwaczu (np. poddane obróbce termicznej) przechodzą przez żwacz i są trawione w jelicie cienkim
  • Nawet przy stosowaniu produktów odpornych na działanie żwacza należy przestrzegać limitu 5% zawartości tłuszczu w dziennej dawce pokarmowej!

Ważne: Monitorowanie przeżuwania (częstotliwość, ruchy żucia)

Badany parametr Wartość docelowa Niebezpieczeństwo kwasicy
Zliczać powtarzane ruchy przeżuwania na kęs (2–3 powtórzenia na krowę) 55–60 na kęs u zwierząt w fazie laktacji < 50 ruchów przeżuwania na kęs
Duża ilość piany podczas przeżuwania
Sprawdzić wypełnienie żwacza Ocena pożądana dla żwacza 3-4 w przypadku krów laktacyjnych Przy ocenach przeżuwacza 1 i 2*; przedstawiono tutaj tzw. ‘trójkąt ostrzegawczy’ (patrz dygresja ‘Wypełnienie żwacza’)
Konsystencja odchodów i zawartość włókien Ocena pożądana 2-3 w zależności od paszy Stolec rzadki, przypominający stolec biegunkowy (ocena 1)*
Wskaźnik kondycji (BCS)
Kondycja sierści
W zależności od wydajności i ogólnej kondycji wskaźnik BCS 2,5–3,25 u krów w fazie laktacji Słaby wynik BCS * (< 2,5)
oraz matowa, kudłata sierść
Składniki mleka w zbiorniku / pojedyncze zwierzę W zależności od poziomu mleczności; zawartość tłuszczów > 3,6% w zbiorniku Zawartość tłuszczów < 3,6% w zbiorniku; bydło z wysoką genetycznie zawartością tłuszczów nawet już < 3,8% należy ocenić krytycznie; ocena indywidualna zwierząt patrz także dygresja ‘Ocena składników mleka’
Stan zdrowia racic / zwierzęta kulawe Ograniczyć liczbę zwierząt kulawych do minimum! Nagłe wystąpienie silnej kulawizny; miękkie rogi, krwawienie w podeszwach racic … (patrz dygresja ‘Rozpoznanie ochwatu’)
Pomiar wartości pH w moczu / w żwaczu Mocz: wartość pH > 8,0
Żwacz: wartość pH > 6,0
Kiedy wartość pH w moczu / w żwaczu jest niższa niż podane wartości docelowe dla moczu i dla żwacza

* zostanie to wyjaśnione bardziej szczegółowo poniżej

Ocena 1 dla żwacza:

Bardzo głęboko zapadłe doły głodowe; zwierzę od dawna nic nie jadło; dół głodowy ma kształt prostokątny. Skóra poniżej guzów biodrowych układa się pionowo do dołu i przylega pod wyrostkami poprzecznymi. Dół głodowy za łukiem żebrowym ma głębokość przekraczającą szerokość dłoni. Widoczna oznaka, że stan zwierzęcia nie jest dobry!

Ocena 2 dla żwacza:

Głęboko zapadłe doły głodowe; niewystarczające spożycie paszy; dół głodowy ma kształt trójkąta („trójkąt ostrzegawczy“) i zapada się za łukiem żebrowym na szerokość dłoni. Często obserwowany u zwierząt na krótko przed ocieleniem; w przypadku zwierząt laktacyjnych oznaka niedostatecznej ilości spożytej paszy.

Ocena 3 dla żwacza:

Doły głodowe tylko lekko zarysowane za łukiem żebrowym. Skóra na wyrostkach poprzecznych układa się na szerokość dłoni pionowo, a następnie wybrzusza się na zewnątrz. Zamierzona ocena żwacza dla krów laktacyjnych w pierwszej połowie laktacji z dobrym poziomem spożycia paszy.

Ocena 4 dla żwacza:

Brak widocznych dołów głodowych. Skóra na wyrostkach poprzecznych wybrzusza się bezpośrednio na zewnątrz. Idealna ocena żwacza dla krów w późnym okresie laktacji i krów w okresie zasuszania.

Ocena 5 dla żwacza:

Brak widocznych dołów głodowych i wyrostków poprzecznych, skóra na brzuchu jest napięta, a łuk żebrowy przechodzi płynnie w bok. Tak powinna wyglądać ocena żwacza w przypadku krów w okresie zasuszania. Oznaka dobrego poziomu spożycia paszy.

Źródło: Zmodyfikowane „sygnały krów”, Jan Hulsen

Źródło: Zmodyfikowane „sygnały krów”, Jan Hulsen

W tabeli przedstawiono optymalny przebieg krzywej BCS

optymalny_rozwj_bcs_w_trakcie_laktacji.jpg

  • W okresie cielenia zamierzone oceny kształtują się w zakresie 3,25 i 3,75
  • W takich warunkach krowa dysponuje niezbędnymi rezerwami ciała, jakich potrzebuje w związku z wysoką mlecznością w pierwszej trzeciej części okresu laktacji
  • Oceny BCS > 3,75 uważa się już za stan nadmiernego kondycjonowania/otłuszczenia; są one zawsze powiązane z ciężkimi porodami, zaburzeniami przemiany materii oraz już obniżonym spożyciem paszy w okresie zasuszania (patrz dygresja ‘Kwasica’)
  • Zdrowe krowy tracą w pierwszej trzeciej części okresu laktacji nie więcej niż 0,75 do maks. 1 oceny kondycji
  • Oceny BCS < 2,5 w fazie wysokomlecznej uważa się za krytyczne
  • W drugiej połowie okresu laktacyjnego pożądany jest ciągły wzrost BCS (przyrost tkanki mięsnej) na poziomie oceny ok. +1 w celu zgromadzenia rezerw dla potrzeb kolejnego cielenia się.

Przyczyny powstawania ochwatu:

  • Najważniejsza przyczyna: Błędy w żywieniu → ochwat o podłożu żywieniowym; dotknięte są całe racice
  • Poza chorobą o podłożu żywieniowym są także inne przyczyny pojawienia się ochwatu:
    • Ochwat związany z zakażeniem
    • Ochwat poporodowy
    • Ochwat obciążeniowy (najczęściej tylko zewnętrzna część tylnych racic)


Co dzieje się w przypadku ochwatu?

  • Niedobór struktury w żwaczu lub zbyt wysokie dawki paszy treściowej prowadzą do kwasicy
  • Niska wartość pH prowadzi do obumierania mikrobów w żwaczu
  • Uwalnianie endotoksyn i histaminy powoduje wzrost gęstości krwi
  • Wyższa gęstość krwi prowadzi do osłabienia przepływu krwi do drobnych naczyń włosowatych w skórze właściwej racic
    Skutki: Zamieranie komórek w skórze właściwej
  • Dostarczanie składników odżywczych i tym samym osłabienie czynności fizjologicznej
  • Ostry przypadek: Obniżenie kości stopy = silny ból; znaczna kulawizna
  • Procesy zapalne i krwotoki
  • Pojawienie się podwójnej podeszwy

rehe.png

Ochwat racic przed obcięciem; obrzęk
dolnej części racicy i podwójna podeszwa

Źródło: top agrar 2010

ein.png

Na tym przekroju racicy można rozpoznać krwotoki
oraz widoczne owrzodzenia na podeszwie

Źródło: top agrar 2010

Ważne elementy zapobiegające ochwatowi:

  • Sprawdzić strukturę paszy i jej przyjmowanie; zwłaszcza niedawno wycielone zwierzęta
  • Ochwat jest zwykle chorobą wtórną do kwasicy
  • Dlatego należy tutaj rozważyć wszystkie ważne elementy wspomniane już dla kwasicy (patrz Kwasica)

Dodatkowe ważne elementy:

  • Sprawdzić podaż minerałów; np. niedobór cynku lub biotyny prowadzi do obniżonej jakości rogu racicowego
  • Wyrzucić zanieczyszczoną paszę (pleśń, drożdże)! Uwalniane toksyn może wywoływać ochwat
  • Unikać nadmiernej podaży białka = obciążenie metaboliczne; wartości mocznika między 200 a 250 ppm w mleku
  • Optymalizacja warunków hodowli (boksy do leżenia i wybiegi) w celu uniknięcia ochwatu obciążeniowego, bowiem krowy powinny dużo i wygodnie leżeć; wspomaga to proces przeżuwania, a co za tym idzie i mleczność
  • Konsekwentna i regularna pielęgnacja racic! niezbędne min. 2-3 razy do roku dla biegu fizjologicznego

klaue.png

Widok profilu racicy z ochwatem; widoczny krwotok
i procesy zapalne (tworzenie ropy)

Źródło zdjęcia: P. Heimberg; TGD LK NRW

Następstwa ochwatu racic

  • Krwotoki z podeszwy racicy oznaczają, że „ostry” stan ochwatu wystąpił około 6–8 tygodni temu!
  • Podwójna podeszwa w wyniku braku krążenia krwi
  • Trwała deformacja racic (patrz rysunek)
  • Obniżona jakość rogu przez dłuższy czas
  • Ubytki linii białej (choroba linii białej) spowodowane obniżeniem kości stopy
  • Tym samym podwyższone ryzyko owrzodzenia podeszwy i pustej ściany
  • Zwiększona konieczność pielęgnacji racic (korekcyjne obcięcie zalecane co około 3 miesiące)

Zdeformowane racice po ochwacie; widać racice w kształcie szponów

Źródło zdjęć: P. Heimberg; TGD LK NRW

 „Krowa dotknięta ketozą z prawidłowym przemieszczeniem trawieńca”

„Krowa dotknięta ketozą z prawidłowym przemieszczeniem trawieńca”

Informacje ogólne:

  • Ketoza stanowi obok kwasicy najczęściej spotykaną chorobę przemiany materii u krów mlecznych
  • Żywienie i hodowla w ostatniej trzeciej części okresu laktacyjnego oraz w okresie zasuszania mają duży wpływ na częstość występowania przypadków przedmiotowej choroby
  • Ketoza jest zawsze wynikiem ujemnego bilansu energetycznego
  • Przyczyny są różnorodne!
  • Należy rozróżnić ketozę pierwotną i wtórną
  • Ketoza wtórna jest wynikiem wcześniejszej choroby (np. gorączki mlecznej, ochwatu, problemów podczas wycielania)
  • Ketoza zwykle pojawia się w ciągu pierwszych 4–6 tygodni po wycieleniu (faza największego deficytu energii)


Przyczyny występowania ketozy:

  • Bardzo wysoka mleczność na początku okresu laktacyjnego (nieunikniony ujemny bilans energetyczny)
  • Niedopasowane żywienie w okresie późnej laktacji oraz w fazie zasuszania / zbyt długie okresy międzywycieleniowe = zwierzęta przeznaczone do zacielenia są zbyt tłuste!
  • Fizjologicznie słabsze przyjmowanie paszy do około 80. dnia laktacji
  • Wcześniej istniejące stany (ochwat, gorączka mleczna)
  • Nieodpowiednia jakość paszy (co prowadzi do obniżonego przyjmowania paszy)
  • Kiszonka z zawartością kwasu masłowego może zaostrzyć objawy ketozy
  • Brak ruchu

Jaki wpływ na metabolizm ma ketoza :

  • W wyniku długotrwale utrzymującego się zbyt niskiego spożycia paszy dochodzi do niedoboru energetycznego/glukozy w procesie przemiany materii
  • Rezerwy tłuszczowe krowy są wykorzystywane do uzyskania energii
  • W przypadku obecności ketozy rezerwy tłuszczowe ulegają znacznemu zmniejszeniu
  • Uwalniane kwasy tłuszczowe są przekształcane na glukozę w wątrobie z mniejszą skutecznością (konsekwencja = otłuszczenie wątroby)
  • Rozkład tłuszczy w wątrobie prowadzi do uwalniania ciał ketonowych, które można wykryć w krwi, moczu i mleku
  • Wydajność wątroby w odniesieniu do rozkładania ciał ketonowych jest ograniczona
  • do ciał ketonowych
    • Aceton
    • Octan acetonu
    • kwas ß-hydroksymasłowy
  • Ketoza subkliniczna zwykle nie zostaje wykryta, ponieważ nie ma żadnych innych objawów choroby poza podwyższonym poziomem ciał ketonowych
  • Wysoki poziom ciał ketonowych u krowy prowadzi do następujących objawów chorobowych

Poważne objawy chorobowe w przypadku ketozy:
  • Brak apetytu
  • Pusty żwacz (ocena < 2)
  • Silny spadek wydajności mlecznej
  • Apatia
  • Słodki zapach ciał ketonowych
  • Widoczny spadek masy (ocena BCS > 1) w krótkim okresie
  • Zwarte, ciemne odchody
  • Znaczny stosunek tłuszczu do białka w mleku o podwyższonej zawartości tłuszczu
  • Podwyższony poziom ciał ketonowych w moczu, mleku, krwi; możliwy do pomiaru paskami keto lub glukometrami do pomiaru poziomu glukozy w krwi

Profilaktyka ketozowa:
  • Unikanie otłuszczenia poprzez dostosowane żywienie w okresie późnej laktacji oraz w fazie zasuszania
  • W przypadku otłuszczenia odpowiednio wcześnie przejść do fazy zasuszania
  • Dbanie o dobrą jakość paszy
  • Dbanie o dobre zarządzanie żywieniem
  • Wysokie łączne spożycie paszy przed i po okresie cielenia
  • Wysokie stężenie energetyczne w dawkach dla krów w pierwszym okresie laktacyjnym (cel: > 7,0 MJ NEL/kg SM)
  • Zabezpieczenie zapotrzebowania na nXP w przypadku zwierząt wysokomlecznych (165 – 170 g/kg SM)
  • Ogólnie dobre zdrowie stada (racice, wymiona, trawienie...)
  • Indywidualna profilaktyka przed otłuszczeniem u każdego zwierzęcia, w przypadku zagrożonych zwierząt np. podawanie glikolu propylenowego od 14 dni przed wycieleniem do 14 dni po wycieleniu (150–250 ml/zwierzę i dzień)
  • Po wycieleniu sprawdzenie metabolizmu testem w kierunku ketozy

Leczenie ketozy:
  • Określenie nasilenia ketozy testem w kierunku ketozy
  • Omówienie leczenia z weterynarzem prowadzącym gospodarstwo
  • Wlew glukozy (krótkotrwała poprawa)
  • Podanie substancji glukoplastycznej, np. glikolu propylenowego (250 g/zwierzę/dzień do pyska)
  • Możliwe podanie glikokortykoidów (stymulacja metabolizmu glukozy i apetytu)
  • Możliwość zapewnienia ruchu

Wartości graniczne dla ketozy w badaniu krwi:
  • Pomiar kwasu β-hydroksymasłowego
  • Wartości prawidłowe: Przed ocieleniem: < 0,6 mmol/l po urodzeniu: < 1,0 mmol/l
  • Ketoza subkliniczna: 1,4–3,0 mmol/l
  • Ostra ketoza: > 3,0 mmol/l

Księgi:

Źródło: bauernhof.net

Źródło: bauernhof.net

  • Pasza poprzez czepiec trafia do ksiąg (ostatni przedżołądek)
  • Głównym zadaniem ksiąg jest resorpcja wody, składników pokarmowych oraz wodorowęglanu sodu (NaHCO3)
  • W niewielkim zakresie w księgach odbywa się jeszcze proces trawienia mikrobiologicznego

Trawieniec

  • W trawieńcu następuje trawienie białek: białko mikrobowe ze żwacza i nierozłożone białko z paszy (UDP)
  • Pojemność trawieńca jest proporcjonalnie mała
  • Znaczenie drugorzędne dla procesu trawienia
  • W trawieńcu znajduje się wiele komórek gruczołowych, które wytwarzają kwas solny i pepsynę (enzym odpowiedzialny za trawienie białka)
  • Bardzo kwaśne środowisko; wartość pH 2,0 – 3,5 w wyniku wydzielania kwasu solnego; kwaśne środowisko jest ważne z uwagi na aktywację enzymów trawiennych białka (pepsyna)
  • Niska wartość pH zabija drobnoustroje
  • Nagromadzenie się śluzu produkowanego przez błonę śluzową żołądka chroni trawieniec przed samostrawieniem
  • Jeżeli struktura paszy jest niewłaściwa i/lub pobieranie paszy jest niewystarczające, pojawiają się zaburzenia związane z przemieszczeniem trawieńca. Jeżeli taka sytuacja pojawia się coraz częściej w stadzie, należy pilnie skontrolować jej skład.
  • Warunkiem fizjologicznego trawienia w trawieńcu jest optymalne działanie żwacza!

  • Pierwsza część jelita cienkiego nadal charakteryzuje się kwaśnym środowiskiem
  • Następnie ma miejsce neutralizacja treści pokarmowej za pomocą soków trzustkowych i jelitowych oraz żółci
  • Trawienie wstępnie sfermentowanego substratu
  • Enzymy lipaza i amylaza są odpowiedzialne za trawienie tłuszczu i skrobi
  • Aktywność enzymów jest niska w porównaniu do aktywności u zwierząt jednożołądkowych, co oznacza, że zdolność trawienia tłuszczu i skrobi w jelicie cienkim jest u przeżuwaczy ograniczona
  • Także w przypadku jelita cienkiego obowiązuje zasada: warunkiem optymalnego trawienia jest prawidłowe trawienie w przedżołądkach
  • Nadmierny dopływ białek w wyniku stosowania bogatej w białka paszy (z dużą ilością kiszonki z traw, młoda trawa pastwiskowa, za dużo koncentratu białkowego) skutkuje tym, że białka w danych ilościach nie mogą zostać fizjologicznie strawione
  • Skutki: Biegunka, kolka jelita cienkiego lub powiększenie się wyrostka robaczkowego
  • Parametr zawartości mocznika w mleku stanowi bezpieczne narzędzie kontroli niedostatecznego lub nadmiernego zaopatrzenia w białka (patrz: Ilości mleka i składniki)
  • Ważne: Ilość neutralnej dla żwacza skrobi (by-pass), jaka występuje w jelicie cienkim jest w przypadku krów ograniczona i nie może przekroczyć maks. 1,5 kg, ponieważ w przeciwnym wypadku wystąpią nieprawidłowe procesy fermentacyjne oraz biegunka w wyniku niestrawienia skrobi

  • Resorpcja H2O
  • Wysoki poziom drobnoustrojów w jelicie grubym
  • Trawienie w niewielkim zakresie niestrawionej skrobi i białek
  • Rozkład do octanu, propionatu i maślanu, jak w żwaczu
  • Nie jest już możliwe dalsze wykorzystanie białek mikrobowych
  • Rozkład białek do mocznika
  • Trawienie tłuszczy w jelicie grubym jest nieznaczne
  • Wysoki poziom strukturalności paszy sprawia, że udział materii organicznej w jelicie cienkim i grubym jest wyższy
  • Ta substancja organiczna ma wyższą zawartość wody i sodu, a tym samym lepszą zdolność buforową
  • Bogaty we włókna, trudny do strawienia substrat w jelicie grubym zapobiega fermentacji i stabilizuje konsystencję odchodów (zwarty stolec)

Na podstawie ilości mleka i składników mleka można wyciągnąć najlepsze wnioski dotyczące żywienia

  • Należy do testu rozróżnić trzy grupy:
    • Świeży udój w pierwszym trymestrze laktacji (0–100 dni udoju)
    • Środkowa laktacja w drugim trymestrze laktacji (100–200 dni udoju)
    • Późna laktacja/starsze krowy mleczne w ostatnim trymestrze laktacji (> 200 dni udoju)

  • Wydajność na początku W okresie zasuszania można wiele dowiedzieć się na temat zdrowia zwierząt i ich żywienia
  • Jałówki powinny średnio dawać 27–30 kg mleka na dobę podczas pierwszego trymestru laktacji
  • Krowy wycielone co najmniej raz powinny dawać od 35 kg do > 40 kg mleka na dobę podczas pierwszego trymestru laktacji
  • U zwierząt w dobrym zdrowiu otrzymujących właściwą paszę wydajność mleczna stada powinna być stała i wynosić > 80% spadek wydajności mlecznej w porównaniu z MLP dla wcześniejszego miesiąca nie powinien przekraczać 80% stada maks. 5 kg mleka na zwierzę
  • Średnio spadek wydajności mlecznej stada między poszczególnymi trymestrami laktacji nie powinien przekroczyć 5–6 kg
  • przy większym spadku wydajności mlecznej w stadzie ponadto do monitorowania zdrowia, wszystkie powyższe elementy powinny być skierowane w stronę żywienia !
    • Jakość i skład paszy, gęstość energetyczna, kontrola nad przyjmowaniem paszy

  • zależy od genetyki i paszy
  • Ważnym kryterium w stadzie i dla każdego zwierzęcia jest stosunek tłuszczu do białka
  • Docelowo tłuszcz : białko = 1,1: 1 do maks. 1,4: 1
  • Stosunek < 1,1: 1 jest na poziomie < 3,3% wskazanie na kwasicę
  • Stosunek > 1,4:1 gdy zawartość tłuszczu jest wysoka i w połączeniu z niskim poziomem białka (< 3,2%) oznacza istotną utratę tłuszczu w organizmie (ketoza)
  • Niski poziom białka < 3,2% zasadniczo oznacza brak energii
  • Wysoka zawartość białka i tłuszczu, zwłaszcza w ostatnim trymestrze laktacji, oznacza nadwyżkę energii (Uwaga, przy zawartości białka > 4,0%, tłuszczu > 4,5%) zwrócić uwagę na kondycję zwierzęcia!

  • Dobrze odzwierciedla podaż białka/azotu do żwacza
  • Docelowa wartość mocznika w mleku wynosi od 200 ppm do 250 ppm
  • Wartości < 200 ppm oznaczają niedobór białka w żwaczu
  • Wartości > 250 ppm oznaczają nadwyżkę białka
  • Poziom mocznika reaguje na zmianę paszy w ciągu kilku godzin
  • Mocno wahające się poziomy oznaczają niedobory w strategii żywienia i technice mieszania albo silne wahania pobierania paszy w stadzie
  • W przypadku żywienia na pastwiskach wartości mocznika są zwykle wyższe ze względu na wyższą zawartość białka w młodych trawach
  • Nie należy przekraczać wartości 250–300 ppm przez dłuższy okres, nawet w przypadku żywienia na pastwiskach, ze względu na stres metaboliczny


Zawartość białka w mleku w %     Zawartość mocznika w mleku w ppm Wnioski/uwagi
Zwierzęta w początkowym okresie laktacji
(0–100 dni udoju)
Zwierzęta w środkowej fazie laktacji
(100–200 dni udoju)
Zwierzęta w późnej fazie laktacji
(200–300 dni udoju)
   
<3 <3,1 <3,2 <150 Niedobór energii i białka
<3 <3,1 <3,2 > 300 Brak energii i nadmierna podaż białka
> 3 > 3,1 > 3,2 > 300 Nadmierna podaż białka
<3 <3,1 <3,2 150–300 Brak energii
> 3,1 > 3,2 > 3,3 250–350 Nieco nadmierna podaż białka
> 3,1 > 3,2 > 3,3 200–250 Zbilansowane żywienie

Raport dotyczący mocznika z działającego gospodarstwa

Każdy punkt na diagramie reprezentuje wartości dla jednej krowy.

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

Analiza wg stadiów laktacji w odniesieniu do powyższego schematu

Faza laktacji Próbki   Średnia
  liczba w % Mleko kg % tłuszczu % białka Mocznik Liczba komórek
od 5. do 100. dnia 58 32,2 29,6 4,02 3,14 144 147
od 101. do 200. dnia 47 26,1 26,5 4,01 3,33 158 459
powyżej 200. dnia 75 41,7 17,3 4,46 3,65 154 445
Razem 180 100,0 23,7 4,15 3,35 152 329
Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Znaczący niedobór białka w stadzie we wszystkich fazach laktacji
  • Wydajność 29,6 kg mleka w pierwszym trymestrze laktacji
  • Brak energii u zwierząt w pierwszym trymestrze laktacji (średnia ilość białka tylko 3,14%)
  • Wysoki odsetek zwierząt z przeciążeniem energetycznym w ostatnim trymestrze laktacji (średnia zawartość tłuszczu 4,46%)
  • Niska wydajność < 20 kg mleka na dobę sprzyja otyłości u zwierząt w ostatnim trymestrze laktacji

Przykłady wydajności w trymestrach laktacji z MLP:

Średnia wartość dla krów do 100 dni mleczności

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocznik (mg/l) Tłuszcz: Białko Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 12 48 32,5 3,30 3,27 268 1,01 11,3 29,5
od 2. La. 13 52 34,5 3,11 3,08 264 1,01 11,1 30,3
wszystko 25 100 33,5 3,20 3,17 266 1,01 11,2 29,9

Średnia wartość dla krów od 101 do 200 dni mleczności

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocznik (mg/l) Żelazo:Białko Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 1 11 21,6 3,95 3,29 267 1,20 10,5 21,3
od 2. La. 8 89 26,1 3,61 3,22 255 1,12 10,8 24,2
wszystko 9 100 25,6 3,65 3,23 256 1,13 10,8 23,9

Średnia wartość dla krów powyżej 200 dni mleczności

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocznik (mg/l) Żelazo:Białko Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 6 50 23,5 3,76 3,40 270 1,11 11,0 22,6
od 2. La. 6 50 24,6 3,32 3,32 244 1,00 11,5 22,5
wszystko 12 100 24,0 3,54 3,36 257 1,05 11,2 22,6

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Niska zawartość tłuszczów w całym stadzie
  • Zawartość białka jest również bardzo niska we wszystkich fazach laktacji
  • Oznaka bardzo niskiego spożycia paszy oraz uwarunkowanego tym niedoboru energii
  • Skutek niskiego spożycia łącznego paszy: kwasica
  • Silne załamanie mleczności w stadzie na etapie pomiędzy 1 i 2 okresem laktacji = zła zdolność utrzymania mleka
  • Wynik zaburzeń przemiany materii we wczesnym okresie dojenia

La. liczba dni mleczności Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocznik (mg/l) Tłuszcz:Białko
4 233 34,8 4,00 3,67 239 1,1
2 248 27,6 4,76 3,74 222 1,3
3 261 37,9 5,51 3,97 268 1,4
2 261 25,1 4,84 3,72 268 1,3
6 262 30,9 4,91 3,36 219 1,4
4 267 30,4 4,67 3,63 260 1,3
2 268 17,4 6,30 4,32 288 1,5
1 268 25,0 4,65 3,57 233 1,3
1 268 30,8 4,85 3,70 238 1,3
2 296 12,4 5,93 4,12 282 1,4
3 316 27,2 3,79 3,35 205 1,1
7 335 30,0 4,45 3,81 197 1,2
1 340 24,7 4,99 3,93 222 1,3
2 366 21,5 5,07 4,17 226 1,2
3 380 14,5 4,74 3,78 214 1,3
5 443 16,7 4,63 3,85 224 1,2
3 478 5,9 4,64 4,07 200 1,1
3 524 20,8 5,16 4,12 179 1,3
2 583 18,8 5,05 4,13 218 1,2
1 667 24,0 4,61 4,66 193 1,0
Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Starsze krowy mleczne w ostatnim trymestrze laktacji
  • Widoczne: bardzo wysoki poziom tłuszczu i białka = niebezpieczeństwo otłuszczenia!
  • Kontrola przede wszystkim u zwierząt z niską oceną BCS
  • Zwierzęta zbyt otyłe należy zasuszyć
  • W razie potrzeby, także zasuszanie przedwczesne (BCS <= 3,75)


Przyczyny luźnego stolca Przyczyny zwartego stolca

  • Za duża ilość paszy treściwej
  • Nadmiar skrobi (pasza ze zbyt dużą ilością koncentratu)
  • Nadmiar białka (wysoki odsetek kiszonki z traw, młodej trawy pastwiskowej, zbyt duży poziom białka)
  • Zbyt mało struktury w diecie (np. mokra kiszonka)
  • Zniszczona struktura w wyniku zbyt długiego mieszania (wóz paszowy)
  • Nagłe zmiany paszy
  • Nadmiernie zanieczyszczona lub spleśniała pasza
  • Nadmiar minerałów
  • Zakażenia/choroby
  • Woda pitna o niewystarczającej jakości


  • Pasza przejrzała, zbyt bogata we włókna
  • Zbyt duży udział słomy (np.w przypadku krów w okresie zasuszania)
  • Niedobór białka w diecie
  • Brak energii w dawce pokarmowej
  • Niewystarczająca podaż wody
  • Gorączka, choroby
  • Ketoza (acetonemia)





Kolor stolca Zapach stolca
  • żółty:
    • niedobory strukturalne
  • ciemnozielony:
    • świeża/młoda trawa wypasowa
  • jasnobrązowy:
    • wysoka zawartość skrobi
  • ciemnobrązowy + błyszczący:
    • Mała prędkość przejścia
  • przyjemny
  • ostry w wyniku:
    • procesów gnilnych
    • nadmiernej fermentacji skrobi w jelicie grubym

Nie tylko konsystencja, ale również niestrawione cząstki pokarmu pozwalają na wyciągnięcie wniosków na temat trawienia, szczególnie w żwaczu

Wysoki odsetek niestrawionych ziaren w odchodach (zboża, kukurydza):

  • Sprawdzić kiszonkę z kukurydzy i śrut/zgniecione ziarna zbóż! Ziarna w kiszonce z kukurydzy powinny być nie tylko rozbite, ale i rozdrobnione.
  • Za mała ilość szybko dostępnych węglowodanów w żwaczu; świeża kiszonka z kukurydzy zawiera dużą ilość odpornej na rozkład skrobi.
  • Za duża prędkość przejścia (za dużo zbóż)


Przyczyny dużego udziału włókien w odchodach:

  • Niska energia (skrobia i cukier) albo brak białka w żwaczu; Drobnoustroje mają za mało energii lub białek do wykorzystania i syntezy.
  • Brak zrównoważenia między dostępną energią, białkiem i strukturą w żwaczu

Źródło zdjęcia: Konsulting techniczny w sprawie produkcji LK NRW

Źródło zdjęcia: Konsulting techniczny w sprawie produkcji LK NRW

Sposób wykonania:

  • Umieścić garść odchodów (około 100 ml) na sicie (rozmiar oczek 1,5 mm) i przepłukać dużą ilością wody aż do momentu, gdy na sicie znajdzie się tylko niestrawny, treściwy materiał
  • Uwzględnić całe ziarna kukurydzy i fragmenty ziaren oraz sprawdzić, czy w pozostałościach znajduje się jeszcze skrobia lub czy jest to tylko łuska ziarna
  • Sprawdzić elementy włókniste na sicie. Wszystkie składniki powinny mieć wielkość < 0,5 cm. Jaki jest odsetek dłuższych włókien (> 1 cm)?
  • Ocenę odchodów należy przeprowadzić dla około 5% stada
  • Gdy zwierzęta znajdują się w grupach zależnie od wydajności, sensowna jest ocena odchodów każdej grupy, jeśli podawane są różne dawki pokarmowe

Ocena strat na podstawie odchodów:

  • 1 garść odchodów = 100 ml odpowiada codziennej ilości odchodów 40–50 kg na krowę, czyli 1/400 wszystkich odchodów
  • Przy 1 ziarnie na 100 ml odpowiada to 400 ziarnom na dobę, które są wydalane niestrawione
  • Pojedyncze ziarno kukurydzy w kiszonce waży ok. 0,3 g, tak więc przy wydalaniu 400 ziaren na dobę można obliczyć stratę skrobi na poziomie 120 g

Niestrawione ziarna w odchodach (na 100 ml) Strata energii na dzień
1 120 g
3 360 g
5 600 g
7 840 g
9 1 080 g

Przyczyny występowania ziaren w odchodach:

  • Całe ziarna w odhcodach są oznaką błędów w technice zbioru (np. zużyte walce zgniatające lub zbyt duża szczelina)
  • Kwasica żwacza; zwykle w połączeniu z rzadkimi odchodami; za szybka prędkość przejścia; zaburzenia mikroflory i obniżone trawienie
  • Niedobory azotu/białka w żwaczu; niedobór białka w stosunku do ilości skrobi, obniżenie trawienia w żwaczu
  • Niedobór składników mineralnych (sód, fosfor), które są istotne dla mikroorganizmów, skutkuje gorszym trawieniem


Przyczyny długich włókien (> 1 cm) w odchodach:

  • Brak szybko fermentujących się węglowodanów w żwaczu
  • Brak białka w żwaczu
    • Zwarte, włókniste odchody
  • Zbyt wiele szybko fermentujących węglowodanów
  • Nadwyżka białka
    • Luźne, włókniste odchody
  • Brak synchroniczności składników odżywczych w żwaczu

konsultant żywieniowy (krowa)

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Racjonować

    Sekcja: Racjonować

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Pysk i przełyk

    Sekcja: Pysk i przełyk

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Żwacz i retikulum

    Sekcja: Żwacz i retikulum

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Omasum i Abomasum

    Sekcja: Omasum i Abomasum

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Jelito cienkie

    Sekcja: Jelito cienkie

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Jelito grube

    Sekcja: Jelito grube

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Wymię

    Sekcja: Wymię

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Odchody

    Sekcja: Odchody