Przewodnik żywienia

Jak pokarm jest trawiony przez krowę? Uzyskaj informacje na temat podstawowych czynników żywienia bydła mlecznego z naszym przewodnikiem żywienia.

  Racjonować     Racjonować     Wymię     Wymię     Pysk i     przełyk     Pysk i     przełyk     Omasum i     Abomasum     Omasum i     Abomasum     Żwacz i     Retikulum     Żwacz i     Retikulum     Jelito cienkie     Jelito cienkie     Jelito grube     Jelito grube     Odchody     Odchody  

Nie wybrano obszaru

Klikając na jedno z siedmiu określonych pól na krowie, otrzymasz szczegółowe informacje na temat różnych parametrów żywienia i procesów trawienia.

Parametry Kiszonka z traw 1. Cięcie Kiszonka z kukurydzy
Sucha masa (s.m.) w % 30–40 30–37
% popiołu surowego w s.m. <10 <4
% białka surowego (XP) w s.m. <17 <9
% Włókna surowego w s.m. 22–25 17–20
% NDF w s.m. 40–48 35–40
% ADF w s.m. 24–28 21–25
% ELOS s.m. > 68 > 67
Tworzenie gazu ml/200 mg s.m. > 50 n.d.
Wartość strukturalna (SW) 2,6–2,9 1,5–1,7
% skrobi w s.m. -- > 30
% cukru w s.m. 3–8 --
ME MJ/kg s.m. > 10,6 >11
NEL MJ /kg s.m. > 6,4 > 6,6
nXP g/kg s.m. > 135 > 132
RNB g/kg s.m. <+6 od -8 do -9
Źródło: LUFA Nord West i LUFA NRW

Smakowitość składników paszy:

Należy stosować wyłącznie paszę o najlepszej jakości. Pasza treściwa i soczysta muszą być idealne z punktu widzenia energetycznego i higienicznego.
Krowy mają bardzo wyczulony zmysł węchu i smaku, ponadto są bardzo wymagające w odniesieniu do jakości paszy.

Sucha masa dawki pokarmowej:

Zawartość s.m. od 35% do 45% w przedstawionej dawce pokarmowej są odpowiednie do spożywania i średnio można uzyskać największe spożycie s.m. przez krowę.

Suche dawki pokarmowe (> 45% s.m.) Mokre dawki pokarmowe (< 35% s.m.)
Tendencja do segregacji
  • Krowy selektywnie wybierają paszę



Zawierają dużą ilość wody
  • Zwykle skutkuje niższym ogólnym poborem s.m., ponieważ zwierzęta piją dużo wody
  • Strukturalna efektywność mokrej diety jest gorsza

Struktura fizyczna dawki pokarmowej

  • Obecność wystarczająco długich cząstek → tworzy matę włóknistą w żwaczu
  • Mata włóknista jest koniecznym warunkiem fizjologicznej funkcji żwacza


Podstawowe wymagania:

  • Mieszanie
  • Kurczenie
  • Przeżuwanie


Prosty test jest dobrym sprawdzianem struktury:

  • Podczas ściskania ręką dawki pokarmowej słychać „piski”
  • Po mocnym ściśnięciu pasza ponownie nabiera objętości
  • Nie ma cząstek, które są zbyt długie i które można wyróżnić w dawce pokarmowej (słoma, kiszonka z traw)
  • Jednolite mieszanie paszy
  • Długość ciętych fragmentów wynosząca 4–6 mm dla kukurydzy i maksymalnie 4 cm dla traw zapewnia stabilną matę włóknistą
  • Numer odniesienia: Wybierane są cząstki większe niż połowa szerokości pyska!

(Źródło: DLG-Information 1/2001)

(Źródło: DLG-Information 1/2001)

Zastosowanie wytrząsarki paszy umożliwia uzyskanie dokładnych informacji na temat dokładności mieszania i selekcji, a także rozkładu wielkości cząstek w dawce pokarmowej.

2.jpg

Wytrząsarka w postaci 3-elementowego systemu sit

Wytrząsarka składa się z 3-elementowego systemu sit, które dzielą przesiewaną paszę na 3 frakcje zależnie od wielkości otworów w sitach.

Zastosowania:

  • Określenie wielkości cząstek do oceny struktury
  • Ocena pozostałej paszy
  • Sprawdzenie dokładności mieszania


Zastosowanie:
Około 300 g oryginalnej substancji (co najmniej 200, maks. 400 g) umieszcza się w górnym sicie przygotowanego zestawu sit.
Następnie zestawem sit należy intensywnie potrząsać nad gładką powierzchnią zgodnie z następującym diagramem:
Obróć każdą stronę 5 razy, następnie obróć zestaw o ćwierć obrotu w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara, co oznacza, że w jednym przejściu należy wykonać 40 ruchów wytrząsania.

Ocena dawki pokarmowej:

Następnie wagi są określane na skali. Poniższa tabela zawiera zalecenia dotyczące odsetków poszczególnych frakcji w TMR:

Frakcja sita i wielkość cząstek Zalecane odsetki wagowe w TMR
Górne sito (> 1,9 cm) Co najmniej 6–10%
Środkowe sito (< 1,9 cm → 0,8 cm) 30–50%
Dolne sito (< 0,8 cm) 40-maks. 60%

Do Aby ocenić dawki pokarmowe częściowo wymieszane,w których krowy otrzymują także skoncentrowaną paszę w paszowozie, koncentrat musi znajdować się we frakcji obecnej na dolnym sicie względem wagi.

Pobieranie próbek pozostałej paszy w wytrząsarce umożliwia uzyskać informacje na temat tego, czy zwierzęta jedzą dawki pokarmowe w sposób równomiernyJeśli pozostała pasza znacznie różni się składem od świeżo przygotowanej dawki pokarmowej, wówczas zwierzęta wybierają dawki pokarmowe i nie jedzą jednakowo!

Sekwencja doboru paszy (np. składniki koncentratu w suchej mieszance dawki pokarmowej) prowadzi do niedoborów strukturalnych i kwasicy, chociaż w dawce pokarmowej znajdują się składniki strukturalne, które są wystarczające zgodnie z obliczeniami.

Zalecane odsetki procentowe masy są przybliżone. Ubytki 6% dla górnego sita,a także nadwyżki 60% dla dolnego sita są uważane za krytycznew odniesieniu do struktury .

Krowy mleczne mają duże zapotrzebowanie na paszę strukturalną i jednocześnie na wysoką wartość energetyczną. W zależności od wagi, poziomu laktacji i wydajności mlecznej dawka pokarmowa musi być dostosowana do odpowiedniego poziomu wydajności w możliwie najlepszy sposób. Najważniejsze dane dotyczące zapotrzebowania przedstawiono poniżej.

Zapotrzebowanie energetyczne:

Zapotrzebowanie energetyczne krowy jest podane w MJ NEL (megadżule energii netto laktacji). To zapotrzebowanie na energię jest podzielone na zapotrzebowanie bytowe i zapotrzebowanie produkcyjne.

Zapotrzebowanie bytowe Zapotrzebowanie produkcyjne
Zapotrzebowanie bytowe zależy od biomasy zwierzęcia i obejmują składniki odżywcze, które są potrzebne dorosłej krowie poza okresem laktacji i ciąży do utrzymania procesów metabolicznych.
Dodatkowe zapotrzebowanie produkcyjne wynika ze zużycia składników odżywczych do produkcji mleka, zapotrzebowania na energię oraz dalszego wzrostu płodu i tkanki w czasie ciąży


Zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych w zależności od różnej biomasy

W poniższej tabeli przedstawiono zapotrzebowanie bytowe krów mlecznych w zależności od różnej biomasy

Biomasa (kg) Zapotrzebowanie bytowe (MJ NEL/dobę)
500 31,0
550 33,3
600 35,5
650 37,7
700 39,9
750 42,0
800 44,1

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zapotrzebowanie energetyczne na kg mleka zależnie od zawartości tłuszczu

Zapotrzebowanie energetyczne dla produkcji mleka różni się zależnie od zawartości tłuszczu w mleku. Zapotrzebowanie na MJ NEL na kg udoju mleka przedstawiono w tabeli poniżej.

Zawartość tłuszczu w mleku Zapotrzebowanie na NEL (MJ / kg mleka)
3,0 2,9
3,5 3,1
4,0 3,3
4,5 3,5
5,0 3,6

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zapotrzebowanie na białko

  • Dostarczanie białka surowego w paszy niewiele mówi o jakości białka w jelicie cienkim z powodu trawienia przez drobnoustroje w żwaczu. Zarówno drobnoustroje w przedżołądku, jak i sama krowa w jelicie cienkim muszą być optymalnie zaopatrzone w białko. Ocena białka u krowy mlecznej opiera się na możliwym do wykorzystania białku surowym w jelicie cienkim, czyli nXP
  • nXP składa się z nierozkładanego białka paszowego (UDP) i białka mikrobiologicznego. Można to obliczyć przy użyciu UDP i zawartości energii dla każdej paszy
  • Poniższa tabela zawiera wartości orientacyjne dla dostawy nXP, podzielone na zapotrzebowanie bytowe i produkcyjne, w funkcji masy i wydajności mlecznej

Przykład:

Na przykład krowa o masie 650 kg o wydajności mlecznej 30 kg mleka i zawartości białka w mleku 3,40% ma zapotrzebowanie w wysokości 3000 g nXP dziennie.

Wartości referencyjne dla zaopatrzenia w nadające się do wykorzystania białko surowe

Bytowe nXP
500 kg LM 390 g/d
550 kg LM 410 g/d
600 kg LM 430 g/d
650 kg LM 450 g/d
700 kg LM 470 g/d
750 kg LM 490 g/d
800 kg LM 510 g/d
Produkcja mleka
Mleko z 3,2% zawartością białka 81 g/kg mleka
Mleko z 3,4% zawartością białka 85 g/kg mleka
Mleko z 3,6% zawartością białka 89 g/kg mleka

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Wartości zapotrzebowania dawki pokarmowej w różnych fazach laktacji (roczna wydajność mleka: 8000–10 000 kg)


  Wczesna laktacja Środkowa laktacja Późna laktacja Krowy w fazie zasuszenia
Pożądane pobranie paszy
kg s.m. na dobę
min. 21 > 21 18–21 12–15
Zawartość energetyczna
MJ NEL/kg T
7,0–7,3 6,7–7,0 6,5–6,7 5,3–5,7
Zawartość białka
g nXP na kg s.m.
165–175 145–165 140–145 100–125
Skrobia i cukier
g na kg s.m.
150–maks. 250 110 – maks. 225 75–225 n.d.
Stabilna skrobia
g na kg s.m.
20–50 20–50 maks. 25 n.d.
Wartość struktury min. 1,1–1,15
min. 1,1 min. 1,0 min. 2,0
Tłuszcz surowy
g na kg s.m.
Maks. 45 Maks. 45 Maks. 45 maks. 40
Włókno surowe
g na kg s.m.
min. 150–180 min. 150–190 min. 150 min. 260
RNB
g na kg s.m.
0–1 0–1 0–1 0

Źródło: Society for Nutritional Physiology 2001

W fazie żywienia (od 3 tygodni przed datą wycielenia) należy ponownie zwiększyć koncentrację energii w dawce pokarmowej, ponieważ spożycie paszy zmniejsza się wraz ze wzrostem płodu!

Zaleca się, aby drobnoustroje żwacza „przyzwyczaiły się” do składników paszy w dawce pokarmowej w okresie laktacji; żywienie skoncentrowanymi składnikami paszy.

  • Poziom energii dawki pokarmowej przy korycie ma ogromny wpływ na ilość spożywanego pokarmu
  • Im większa koncentracja energii, tym większa ilość spożytej paszy
  • Poniższa tabela przedstawia zapotrzebowanie na suchą masę w celu zaspokojenia potrzeb energetycznych krowy mlecznej o biomasie 650 kg, dla różnego poziomu energii w paszy w zależności od wydajności mlecznej.

Przykład różnych wydajności mlecznych przy tym samym pobraniu paszy:

W obu przypadkach krowa zjada prawie taką samą ilość paszy, ale: różnica 10 kg wydajności mlecznej pomiędzy wysoką i niską koncentracją energii!

MJ NEL7kg s.m.
  5,2 5,6 6,0 6,4 6,8 7,2 7,6
10 13,6 12,6 11,8 11,0 - - -
15 - 15,6 14,5 13,6 12,8 - -
20 - 18,6 17,3 16,2 15,2 14,7 -
25 - - 20,0 18,8 17,7 16,7 15,8
30 - - 22,8 21,4 20,1 19,0 18,0
35 - - - 23,9 22,5 21,3 20,2
40 - - - 26,5 25,0 23,6 22,3
45 - - - - 27,4 25,9 24,5
50 - - - - 29,8 28,2 26,7

Źródło: Society for Nutritional Physiology, 2001

Zdolność pobierania paszy zależy od:

  • Jakości paszy
  • Wydajności
  • Danego zwierzęcia
  • Wpływów środowiska
  • Zarządzania karmieniem

  • Nawet w obrębie jednego gospodarstwa obserwuje się silne wahania w spożyciu paszy
  • Określenie średniej ilości paszy spożywanej przez stado jest zatem jednym z najważniejszych instrumentów kontrolnych w hodowli bydła mlecznego!
  • Podstawą do obliczenia dawki pokarmowej muszą być wyniki analizy stosowanej paszy
  • Najlepiej byłoby, gdyby przed rozpoczęciem uprawy były dostępne analizy umożliwiające obliczenie planu dawki pokarmowej i jej składu.
  • Przeprowadzić powolne/stopniowe zmiany paszy (mieszanie), aby zapewnić dostosowanie drobnoustrojów w żwaczu.
  • Stosować wyłącznie higieniczną i czystą paszę. Zagrzane i zajęte pleśnią obszary powodują problemy zdrowotne.
  • Ważne jest zaopatrzenie w wodę:
  • Codziennie sprawdzać jakość i przepływ wody oraz czyścić koryta. Woda jest najtańszą paszą. Jeśli są braki w zaopatrzeniu w wodę, nawet najlepsza żywność jest bezużyteczna!

Szczegółowa prezentacja węglowodanów w rozszerzonej analizie Weendera:

4.jpg

NFC (ang. non fibre carbohydrates) = węglowodany niewłókniste

NDF (ang. neutral detergents fibre) = włókno detergentowo neutralne

NDF stanowi kompletną frakcję włókien rośliny

ADF (ang. acidic detergents fibre) = włókno kwaśno-detergentowe

ADL = lignina

NDF i ADF nadal zawierają krzemiany i kwas krzemowy

Po spopieleniu można określić zawartość NDF org i ADF org

  • Powtarzane przeżuwanie sprzyja intensywnemu podziałowi paszy w jamie ustnej → wydzielanie gazowych metabolitów (CO2 i CH4) przez pysk
  • Ilość śliny 100–200 l na dobę u krowy mlecznej; wartość pH śliny 8,2–8,4
  • Wodorowęglan sodu w ślinie jako substancja buforowa dla żwacza; stabilizuje wartość pH w wyniku powtarzania procesu
  • Około 30–70 minut po spożyciu treść żwacza jest transportowana z powrotem do jamy ustnej kilka razy, przeżuwana i ponownie połykana
  • Praktyczna zasada: Ponad 60% leżących zwierząt powinno ponownie przeżuwać
  • Liczba ruchów przeżuwania na kęs pokarmu zapewnia informacje o strukturze paszy u danego zwierzęcia. Średnio co najmniej 55 ruchów przeżuwania na kęs w stadzie w fazie laktacji to wartość idealna. W przypadku zliczenia mniejszej liczby ruchów świadczy to o braku struktury paszy i ograniczonym ponownym przeżuwaniu
    Konsekwencja: kwasica
  • W przypadku > 70 ruchów przeżuwania na kęs w żwaczu krowy mlecznej jest zbyt mało energii względem struktury
  • 70 ruchów to wartość idealna dla zwierząt w okresie zasuszania
  • w przypadku żywienia na pastwiskach:
    Praktyczna zasada: możliwy 1 kg s.m. paszy spożywanej na godzinę z aktywnym wypasaniem

Obserwować zachowanie krów podczas żywienia!
  • Krowy potrafią wybierać. Mogą wybierać składniki dawki pokarmowej, które przekraczają połowę długości pyska (np. kiszonka z długich traw, długa słoma, ziemniaki)
  • Jakakolwiek selekcja TMR jest niekorzystna, ponieważ może prowadzić do zaburzeń flory żwacza

W jaki sposób można rozpoznać selektywne zachowanie podczas żywienia?
  • Zwierzęta przepychają paszę tam i z powrotem przed zjedzeniem, ponieważ skoncentrowane cząstki paszy spadają w dół w suchej dawce pokarmowej
  • W prezentowanej dawce pokarmowej są widoczne otwory
  • Pozostałości paszy różnią się istotnie wizualnie i pod względem składu wielkości cząstek od świeżo zmieszanej dawki pokarmowej (sprawdzić z zastosowaniem wytrząsarki)

Wskazówka: Podejrzanie rozciągnięty pysk podczas pobierania paszy może wskazywać na brak struktury dawki pokarmowej. Pysk krowy znajduje się w pozycji poziomej, aby drobne cząstki nie wypadały z pyska podczas przeżuwania przy korycie

  • Czepiec przylega do przełyku w okolicy żwacza. Jest w stanie kurczyć się i przemieścić paszę z powrotem do jamy ustnej do ponownego przeżuwania i w drugą stronę (przeżuwane cząstki z jamy ustnej z powrotem do żwacza).
  • Funkcja czepca polega głównie na „przesiewaniu” paszy i przenoszeniu drobnych cząstek do ksiąg. Procesy trawienia nie zachodzą tu w sposób bezpośredni.
  • Żwacz ma pojemność od 100 l do 180 l i tworzy funkcjonalną jednostkę z siecią żołądków (księgi).
  • Około 70% procesu trawienia u bydła odbywa się w żwaczu
  • W trawieniu pomagają różne drobnoustroje (bakterie, pierwotniaki i grzyby)
  • Metabolity trawienia w żwaczu to m.in:
    • Krótkołańcuchowe kwasy (propionian, octan i maślan)
    • CO2 i metan
    • Aminokwasy i NH3
  • Optymalna wartość pH żwacza to 6,5
  • Podawanie paszy bogatej w skrobię prowadzi do uzyskania wyższego poziomu propionianu i mleczanu, a także powoduje większego stopnia obniżenie wartości pH
  • wartości pH < 6 prowadzą do kwasicy żwacza (patrz uwaga z boku Jak rozpoznać kwasicę żwacza)

5.png

  • Kwasica żwacza jest obecnie szeroko rozpowszechnioną chorobą metaboliczną („choroba cywilizacyjna krów mlecznych”) i wynika z zapotrzebowania na bardzo wysoką energetyczność paszy i jednocześnie dostosowaną podaż struktury dla wysokowydajnych krów.
  • Słaba strukturalność paszy prowadzi do braku stratyfikacji w żwaczu, a w konsekwencji do zmniejszenia liczby skurczów żwacza. Krowa nie żuje wystarczająco dużo.
  • W dolnej części żwacza znajdują się łatwo rozpuszczalne składniki paszy oraz płyn żwacza (faza ciekła)
  • Powyżej unosi się tzw. „mata włóknista”, która składa się głównie z paszy objętościowej i wyzwala odruch ponownego przeżuwania w żwaczu (faza stała).
  • W górnej części żwacza znajdują się gazy fermentacyjne z przemiany drobnoustrojów (faza gazowa)
  • Brak przeżuwania w przypadku niedoboru strukturalnego prowadzi do nadkwaśności w żwaczu z powodu braku neutralizacji przez ślinę (wodorowęglan sodu)

Trawienie węglowodanów w żwaczu:

  • W żwaczu węglowodany są rozkładane na krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFA), metan (CH4) i dwutlenek węgla (CO2)
  • CH4 i CO2 są uwalniane przez jamę ustną (odbijanie)
  • FFA są wchłaniane przez błonę śluzową żwacza:
  • Rozkład celulozy skutkuje wytwarzaniem przede wszystkim octanu (kwasu octowego)
  • Rozkład skrobi powoduje powstawanie propionianu i maślanu (kwasu propionowego i masłowego)
  • Oprócz funkcji odżywczych celuloza jako substancja strukturalna pełni również ważną funkcję fizyczną w żwaczu jako źródło paszy
  • Struktura ma kluczowe znaczenie dla funkcji motorycznej żwacza, przeżuwania i wynikającej z tego produkcji śliny w celu regulacji wartości pH żwacza.

Trawienie białka w żwaczu:
  • Białko jest rozkładane przez drobnoustroje głównie na aminokwasy i krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (FFA)
  • FFA są wchłaniane, a AS są wykorzystywane do budowy białka mikrobiologicznego
  • Drobnoustroje wykorzystują amoniak (NH3) uwolniony podczas rozkładu białka paszowego do budowy własnego białka mikrobiologicznego
  • Białko paszowe, które jest ciężkostrawne lub nierozkładalne (UDP), pozostaje niestrawione do momentu dotarcia do jelita cienkiego
  • U przeżuwaczy azot podlega recyrkulacji poprzez krążenie żwaczowo-wątrobowe i nie jest tracony, tzn. N wraca do żwacza przez wątrobę i ślinę
  • Cykl ten może dostarczyć do 50% potrzebnego N
  • Zbyt duża ilość N u przeżuwaczy oznacza więc zawsze większe obciążenie dla żwacza i metabolizmu w wątrobie
  • 10–25 mg NH3/100 to wartość idealna w płynie żwacza
  • Jeżeli w połączeniu z niedoborem skrobi występuje nadmierna podaż białka rozpuszczalnego, mogą zostać osiągnięte wartości 40 mg/100 ml
  • Skutki: Alkaloza żwacza (wartości pH> 7) związana z osłabieniem pobierania paszy (raczej rzadko)
  • Zapotrzebowanie krowy na białko jest realizowane przez białko mikrobiologiczne i UDP
  • Białko mikrobiologiczne wystarczające do zapotrzebowania bytowego obejmuje od 12 do 15 kg wydajności mlecznej
  • Zawartość nadającego się do wykorzystania białka surowego w jelicie cienkim (nXP) w paszy staje się coraz ważniejsza wraz ze wzrostem wydajności, w celu zaspokojenia zapotrzebowania zwierzęcia!

Należy pamiętać: Białko mikrobiologiczne + białko paszowe nieulegające rozkładowi (UDP) = użyteczne białko surowe w jelicie cienkim (nXP)

Trawienie tłuszczy w żwaczu:

  • Drobnoustroje modyfikują wzór kwasów tłuszczowych
  • Triglicerydy i fosfolipidy są rozkładane w procesie lipolizy na glicerol i kwasy tłuszczowe
  • Glicerol jest dalej przetwarzany w metabolizmie węglowodanów
  • Kwasy tłuszczowe są potrzebne tylko w niewielkim stopniu przez drobnoustroje i dlatego są prawie całkowicie uwodornione i dalej trawione w jelicie cienkim
  • Przeżuwacze nie są fizjologicznie przystosowane do trawienia tłuszczu!
  • Zawartość tłuszczu w dziennej dawce pokarmowej nie powinna przekraczać 4–5%, ponieważ w przeciwnym razie wystąpią problemy z trawieniem w żwaczu
  • Tłuszcze chronione w żwaczu (np. poddane obróbce termicznej) przechodzą przez żwacz i są trawione w jelicie cienkim
  • Nawet przy stosowaniu produktów odpornych na działanie żwacza należy przestrzegać limitu 5% zawartości tłuszczu w dziennej dawce pokarmowej!

Ważne: Monitorowanie przeżuwania (częstotliwość, ruchy żucia)

Parametry, które należy sprawdzać Wartość docelowa Niebezpieczeństwo kwasicy
Zliczać powtarzane ruchy przeżuwania na kęs (2–3 powtórzenia na krowę) 55–60 na kęs u zwierząt w fazie laktacji < 50 ruchów przeżuwania na kęs
Duża ilość piany podczas przeżuwania
Sprawdzić wypełnienie żwacza Wskaźnik żwacza 3–4 jest idealny u krów w fazie laktacji W przypadku oceny żwacza 1 i 2* pojawia się tak zwany „trójkąt ostrzegawczy” (patrz notatka z boku Wypełnienie żwacza)
Konsystencja odchodów i zawartość włókien W zależności od żywienia celem jest wynik 2–3 Cienkie odchody podobne do biegunki (wynik 1)*
Wskaźnik kondycji (BCS)
Kondycja sierści
W zależności od wydajności i ogólnej kondycji wskaźnik BCS 2,5–3,25 u krów w fazie laktacji Słaby wynik BCS * (< 2,5)
oraz matowa, nierówna sierść
Składniki mleka w zbiorniku i u danego zwierzęcia W zależności od poziomu wydajności; zawartość tłuszczu > 3,6% w zbiorniku Zawartość tłuszczu < 3,6% w zbiorniku; stada z wysoką genetycznie zawartością tłuszczu i wskaźnikiem < 3,8% są uznawane za krytyczne; w przypadku oceny poszczególnych zwierząt, patrz notatka z boku Ocena składników mleka
Zdrowie kopyt/zwierzęta kulawe Jak najmniej kulawych zwierząt! Nagłe wystąpienie ciężkiej kulawizny; miękkie racice; krwawienie na podeszwach... (patrz notatka z boku Rozpoznawanie ochwatu)
pomiar wartości pH w moczu/żwaczu Mocz: wartość pH > 8,0
Żwacz: wartość pH > 6,0
Jeżeli wartości docelowe w moczu lub żwaczu są poniżej określonych wartości docelowych

* zostanie to wyjaśnione bardziej szczegółowo poniżej

Ocena 1 dla żwacza:

Bardzo głęboki i pogłębiony dół przylędźwiowy; zwierzę od dłuższego czasu nie jadło; dół przylędźwiowy ma kształt prostokąta. Skóra poniżej stawów biodrowych biegnie pionowo w dół i leży poniżej wyrostków poprzecznych. Dół przylędźwiowy jest głęboki na ponad jedną szerokość dłoni za żebrem. Wyraźna wskazówka, że kondycja zwierzęcia nie jest odpowiednia!

Ocena 2 dla żwacza:

Głęboko zapadnięty dół przylędźwiowy; niewystarczające przyjmowanie paszy; dół przylędźwiowy ma kształt trójkąta („trójkąt ostrzegawczy”) i jest głęboki na jedną szerokość dłoni za klatką piersiową. Skóra znajduje się poniżej wyrostków poprzecznych. Często u zwierząt przed wycieleniem; u zwierząt w fazie laktacji jest to oznaka niedostatecznej ilości przyjmowanej paszy

Ocena 3 dla żwacza:

Dół przylędźwiowy jest tylko nieco widoczny poniżej klatki żebrowej. Skóra nad wyrostkami poprzecznymi biegnie na szerokość dłoni pionowo, a następnie uwypukla się na zewnątrz. Docelowa ocena żwacza dla krów w czasie laktacji w pierwszej połowie laktacji świadcząca o dobrym pobieraniu paszy i odpowiednim czasie przechodzenia paszy

Ocena 4 dla żwacza:

Dół przylędźwiowy nie jest widoczny. Skóra nad wyrostkami poprzecznymi uwypukla się bezpośrednio na zewnątrz. Idealna ocena żwacza dla starych krów mlecznych i krów zasuszonych.

Ocena 5 dla żwacza:

Brak widocznego dołu przylędźwiowego i wyrostków poprzecznych; skóra na brzuchu jest rozciągnięta i zarys klatki piersiowej jednolicie przechodzi w zarys tułowia. Taka powinna być ocena żwacza u krów zasuszonych. Oznaka odpowiedniego pobierania paszy

Źródło: Zmodyfikowane „sygnały krów”, Jan Hulsen

Źródło: Zmodyfikowane „sygnały krów”, Jan Hulsen

W tabeli przedstawiono optymalny przebieg krzywej BCS

show_picture_8.jpg

  • W czasie wycielenia ocena powinna wynosić od 3,25 do 3,75
  • W tym stanie w organizmie krowy znajdują się rezerwy potrzebne do zapewnienia wysokiej wydajności w pierwszym trymestrze laktacji
  • Ocena BCS > 3,75 oznacza nadmierne przyjmowanie/zmęczenie i jest zawsze związana z wysoką masą, zaburzeniami metabolizmu i zmniejszonym przyjmowaniem paszy w fazie zasuszania (patrz notatka z boku Kwasica)
  • Zdrowe krowy nie tracą więcej niż 0,75 do maks. 1 punktu kondycji w pierwszym trymestrze laktacji
  • Ocena BCS < 2,5 w fazie wysokiej wydajności jest uznawana za krytyczną
  • w drugiej połowie laktacji stały wzrost BCS wynoszący około +1 punkt jest pożądany, aby odzyskać rezerwy przed kolejnym wycieleniem

Przyczyny pojawienia się ochwatu:

  • Najważniejsza przyczyna: Błędy w żywieniu → ochwat o podłożu żywieniowym; dotknięte są całe racice
  • Poza chorobą o podłożu żywieniowym są także inne przyczyny pojawienia się ochwatu:
    • Ochwat związany z zakażeniem
    • Ochwat po porodzie
    • Ochwat o podłożu stresowym (najczęściej tylko zewnętrzna część tylnych racic)


Na czym polega ochwat?

  • Brak struktury w żwaczu albo zbyt skoncentrowana pasza prowadzi do kwasicy
  • Niska wartość pH prowadzi do obumierania drobnoustrojów w żwaczu
  • Uwalnianie endotoksyn i histaminy powoduje wzrost gęstości krwi
  • Wyższa gęstość krwi prowadzi do osłabienia przepływu krwi do drobnych naczyń włosowatych w skórze właściwej racic
    Skutki: Zamieranie komórek w skórze właściwej
  • Dostarczanie składników odżywczych i tym samym osłabienie czynności fizjologicznej
  • Ostry przypadek: Obniżenie kości stopy = silny ból; znaczna kulawizna
  • Procesy zapalne i krwotoki
  • Pojawienie się podwójnej podeszwy

rehe.png

Ochwat racic przed obcięciem; obrzęk
dolnej części racicy i podwójna podeszwa

Źródło: top agrar 2010

ein.png

Na tym przekroju racicy można rozpoznać krwotoki
oraz widoczne owrzodzenia na podeszwie

Źródło: top agrar 2010

Ważne elementy zapobiegające ochwatowi:

  • Sprawdzić strukturę paszy i jej przyjmowanie; zwłaszcza niedawno wycielone zwierzęta
  • Ochwat jest zwykle chorobą wtórną do kwasicy
  • Dlatego należy tutaj rozważyć wszystkie ważne elementy wspomniane już dla kwasicy (patrz Kwasica)

Dodatkowe ważne elementy:

  • Sprawdzić podaż minerałów; np. niedobór cynku lub biotyny prowadzi do obniżonej jakości rogu racicowego
  • Wyrzucić zanieczyszczoną paszę (pleśń, drożdże)! Uwalniane toksyn może wywoływać ochwat
  • Unikać nadmiernej podaży białka = obciążenie metaboliczne; wartości mocznika między 200 a 250 ppm w mleku
  • Optymalizacja warunków hodowli (przedziały i przejścia), aby zapobiegać ochwatowi o podłożu stresowym, ponieważ krowy powinny mieć zapewnione wygodne warunki sprzyjające przeżuwaniu i tym samym wydajności mlecznej
  • Stała i regularna pielęgnacja racic!
    Potrzebna jest co najmniej 2–3 razy w roku, aby zapewnić fizjologiczne funkcjonowanie

klaue.png

Widok profilu racicy z ochwatem; widoczny krwotok
i procesy zapalne (tworzenie ropy)

Źródło zdjęcia: P. Heimberg; TGD LK NRW

Późne efekty ochwatu racic

  • Krwotoki z podeszwy racicy oznaczają, że „ostry” stan ochwatu wystąpił około 6–8 tygodni temu!
  • Podwójna podeszwa w wyniku braku krążenia krwi
  • Trwała deformacja racic (patrz rysunek)
  • Obniżona jakość rogu przez dłuższy czas
  • Ubytki linii białej (choroba linii białej) spowodowane obniżeniem kości stopy
  • Tym samym podwyższone ryzyko owrzodzenia podeszwy i pustej ściany
  • Zwiększona konieczność pielęgnacji racic (korekcyjne obcięcie zalecane co około 3 miesiące)

Zdeformowane racice po ochwacie; widać racice w kształcie szponów

Źródło zdjęć: P. Heimberg; TGD LK NRW

 „Krowa dotknięta ketozą z prawidłowym przemieszczeniem trawieńca”

„Krowa dotknięta ketozą z prawidłowym przemieszczeniem trawieńca”

Ogólnie:

  • Poza kwasicą ketoza jest najczęstszą chorobą metaboliczną krów mlecznych
  • Karmienie i utrzymanie w ostatnim trymestrze laktacji oraz w okresie zasuszania mają istotny wpływ na częstość występowania tej choroby
  • Ketoza jest zawsze wynikiem ujemnego bilansu energetycznego
  • Przyczyny są różnorodne!
  • Rozróżnienie między główną a wtórną ketozą
  • Ketoza wtórna jest wynikiem wcześniejszej choroby (np. gorączki mlecznej, ochwatu, problemów podczas wycielania)
  • Ketoza zwykle pojawia się w ciągu pierwszych 4–6 tygodni po wycieleniu (faza największego deficytu energii)


Przyczyny pojawienia się ketozy:

  • Bardzo wysokie wydatki na początku laktacji (nieunikniony ujemny bilans energetyczny)
  • Żywienie nie zostało skorygowane w późnej fazie laktacji oraz okres zasuszania/okres między wycieleniami zbyt długi = zwierzęta są zbyt grube na wycielenie!
  • Fizjologicznie słabsze przyjmowanie paszy do około 80. dnia laktacji
  • Wcześniej istniejące stany (ochwat, gorączka mleczna)
  • Nieodpowiednia jakość paszy (co prowadzi do obniżonego przyjmowania paszy)
  • Kiszonka z zawartością kwasu masłowego może zaostrzyć objawy ketozy
  • Brak ruchu

Jaki wpływ ma ketoza na metabolizm:

  • Przyjmowanie przez długi okres paszy, która jest niewystarczająca, powoduje niedobór energii/glukozy w metabolizmie
  • Rezerwy tłuszczowe krowy są wykorzystywane do uzyskania energii
  • W przypadku obecności ketozy rezerwy tłuszczowe ulegają znacznemu zmniejszeniu
  • Uwalniane kwasy tłuszczowe są przekształcane na glukozę w wątrobie z mniejszą skutecznością (konsekwencja = otłuszczenie wątroby)
  • Rozkład tłuszczy w wątrobie prowadzi do uwalniania ciał ketonowych, które można wykryć w krwi, moczu i mleku
  • Wydajność wątroby w odniesieniu do rozkładania ciał ketonowych jest ograniczona
  • do ciał ketonowych
    • Aceton
    • Acetooctan
    • kwas ß-hydroksymasłowy
  • Ketoza subkliniczna zwykle nie zostaje wykryta, ponieważ nie ma żadnych innych objawów choroby poza podwyższonym poziomem ciał ketonowych
  • Wysoki poziom ciał ketonowych u krowy prowadzi do następujących objawów chorobowych

Poważne objawy chorobowe w przypadku ketozy:
  • Brak apetytu
  • Pusty żwacz (ocena < 2)
  • Silny spadek wydajności mlecznej
  • Apatia
  • Słodki zapach ciał ketonowych
  • Widoczny spadek masy (ocena BCS > 1) w krótkim okresie
  • Stałe, ciemne odchody
  • Znaczny stosunek tłuszczu do białka w mleku o podwyższonej zawartości tłuszczu
  • Podwyższony poziom ciał ketonowych w moczu, mleku, krwi; możliwy do pomiaru paskami keto lub glukometrami do pomiaru poziomu glukozy w krwi

Zapobieganie ketozie:
  • Unikanie otyłości dzięki odpowiedniemu żywieniu w późnej fazie laktacji i okresie zasuszania
  • Wczesne zasuszanie starych krów mlecznych
  • Dobra jakość paszy
  • Dobre zarządzanie karmieniem
  • Pobieranie wysokiej całkowitej ilości paszy przed wycieleniem i po wycieleniu
  • Wysokie stężenie energii w dawce pokarmowej dla bydła na początku laktacji (wartość docelowa: > 7,0 MJ NEL/kg s.m.)
  • Realizacja zapotrzebowania na nXP u zwierząt wysokowydajnych (165–170 g/kg s.m.)
  • Ogólnie dobre zdrowie stada (racice, wymiona, trawienie...)
  • Indywidualna profilaktyka przed otłuszczeniem u każdego zwierzęcia, w przypadku zagrożonych zwierząt np. podawanie glikolu propylenowego od 14 dni przed wycieleniem do 14 dni po wycieleniu (150–250 ml/zwierzę i dzień)
  • Po wycieleniu sprawdzenie metabolizmu testem w kierunku ketozy

Leczenie ketozy:
  • Określenie nasilenia ketozy testem w kierunku ketozy
  • Omówienie leczenia z weterynarzem prowadzącym gospodarstwo
  • Wlew glukozy (krótkotrwała poprawa)
  • Podanie substancji glukoplastycznej, np. glikolu propylenowego (250 g/zwierzę/dzień do pyska)
  • Możliwe podanie glikokortykoidów (stymulacja metabolizmu glukozy i apetytu)
  • Możliwość zapewnienia ruchu

Ograniczenia dla ketozy w badaniu krwi:
  • Pomiar kwasu β-hydroksymasłowego
  • Wartości prawidłowe: Przed urodzeniem: < 0,6 mmol/l po urodzeniu: < 1,0 mmol/l
  • ketoza subkliniczna: 1,4–3,0 mmol/l
  • ostra ketoza: > 3,0 mmol/l

Księgi:

Źródło: bauernhof.net

Źródło: bauernhof.net

  • jedzenie dostaje się do ksiąg (ostatniego przedżołądka) przez czepiec
  • Głównym zadaniem ksiąg jest wchłanianie wody, składników odżywczych i wodorowęglanu sodu (NaHCO3).
  • Trawienie przez drobnoustroje odbywa się w księgach w mniejszym stopniu

Trawieniec

  • Trawienie białek odbywa się w trawieńcu; białko mikroorganizmów żwaczowych i nierozkładanego białka paszowego (UDP).
  • Objętość trawieńca jest proporcjonalnie mała
  • Podrzędne znaczenie dla trawienia
  • W trawieńcu znajduje się wiele komórek gruczołowych, które wytwarzają kwas solny i pepsynę (enzym odpowiedzialny za trawienie białka)
  • Bardzo kwaśne środowisko; wartość pH 2,0–3,5 ze względu na wydzielanie kwasu solnego; kwaśne środowisko ważne dla aktywacji enzymów trawiących białka (pepsyna)
  • Niska wartość pH zabija drobnoustroje
  • Nagromadzenie się śluzu produkowanego przez błonę śluzową żołądka chroni trawieniec przed samostrawieniem
  • Jeżeli struktura paszy jest niewłaściwa i/lub pobieranie paszy jest niewystarczające, pojawiają się zaburzenia związane z przemieszczeniem trawieńca. Jeżeli taka sytuacja pojawia się coraz częściej w stadzie, należy pilnie skontrolować jej skład.
  • Optymalna czynność żwacza jest koniecznym warunkiem fizjologicznego trawienia w trawieńcu!

  • Pierwsza część jelita cienkiego nadal charakteryzuje się kwaśnym środowiskiem
  • Następnie neutralizacja treści przez enzymy trzustkowe i jelitowe oraz żółć
  • Trawienie wstępnie sfermentowanego substratu
  • Enzymy lipaza i amylaza są odpowiedzialne za trawienie tłuszczu i skrobi
  • Aktywność enzymów jest niska w porównaniu do aktywności u zwierząt jednożołądkowych, co oznacza, że zdolność trawienia tłuszczu i skrobi w jelicie cienkim jest u przeżuwaczy ograniczona
  • Nawet w jelicie cienkim: optymalne trawienie może mieć miejsce tylko wtedy, gdy funkcjonuje trawienie w przedżołądkach
  • Nadmierna infiltracja białka ze względu na paszę bogatą w białko (trawa, młoda trawa pastwiskowa, zbyt dużo koncentratu białkowego) oznacza, że ilości białka nie mogą zostać strawione w sposób fizjologiczny.
  • Skutki: Biegunka, kolka jelita cienkiego lub powiększenie się wyrostka robaczkowego
  • Poziom mocznika w mleku jest bezpiecznym narzędziem do kontroli nadpodaży lub niedoboru białka (patrz ilości i składniki mleka)
  • Ważne: Ilość skrobi stabilnej w żwaczu, która jest dostępna w jelicie cienkim, jest ograniczona u krów i może wynosić najwyżej 1,5 kg, w przeciwnym razie również dochodzi do nieprawidłowej fermentacji i biegunki spowodowanej niestrawioną skrobią.

  • Wchłanianie H2O
  • Wysoki poziom drobnoustrojów w jelicie grubym
  • Trawienie niestrawionej skrobi i białek na małą skalę
  • Rozkład do octanu, propionianu i maślanu w żwaczu
  • Brak możliwości dalszego wykorzystania białka drobnoustrojów
  • Rozkład białka do mocznika
  • Trawienie tłuszczy w jelicie grubym jest nieznaczne
  • Wysoki poziom strukturalności paszy sprawia, że udział materii organicznej w jelicie cienkim i grubym jest wyższy
  • Ta substancja organiczna ma wyższą zawartość wody i sodu, a tym samym lepszą zdolność buforowania
  • Bogaty we włókna, trudny do strawienia substrat w jelicie grubym zapobiega fermentacji i stabilizuje konsystencję odchodów (stałe odchody)

Na podstawie ilości mleka i składników mleka można wyciągnąć najlepsze wnioski dotyczące żywienia

  • Należy do testu rozróżnić trzy grupy:
    • Świeży udój w pierwszym trymestrze laktacji (0–100 dni udoju)
    • Środkowa laktacja w drugim trymestrze laktacji (100–200 dni udoju)
    • Późna laktacja/starsze krowy mleczne w ostatnim trymestrze laktacji (> 200 dni udoju)

  • Wydajność na początku W okresie zasuszania można wiele dowiedzieć się na temat zdrowia zwierząt i ich żywienia
  • Jałówki powinny średnio dawać 27–30 kg mleka na dobę podczas pierwszego trymestru laktacji
  • Krowy wycielone co najmniej raz powinny dawać od 35 kg do > 40 kg mleka na dobę podczas pierwszego trymestru laktacji
  • U zwierząt w dobrym zdrowiu otrzymujących właściwą paszę wydajność mleczna stada powinna być stała i wynosić > 80% spadek wydajności mlecznej w porównaniu z MLP dla wcześniejszego miesiąca nie powinien przekraczać 80% stada maks. 5 kg mleka na zwierzę
  • Średnio spadek wydajności mlecznej stada między poszczególnymi trymestrami laktacji nie powinien przekroczyć 5–6 kg
  • przy większym spadku wydajności mlecznej w stadzie ponadto do monitorowania zdrowia, wszystkie powyższe elementy powinny być skierowane w stronę żywienia !
    • Jakość i skład paszy, gęstość energetyczna, kontrola nad przyjmowaniem paszy

  • zależy od genetyki i paszy
  • Ważnym kryterium w stadzie i dla każdego zwierzęcia jest stosunek tłuszczu do białka
  • Docelowo tłuszcz : białko = 1,1: 1 do maks. 1,4: 1
  • Stosunek < 1,1: 1 jest na poziomie < 3,3% Uwaga dotycząca kwasicy
  • Stosunek > 1,4:1 gdy zawartość tłuszczu jest wysoka i w połączeniu z niskim poziomem białka (< 3,2%) oznacza istotną utratę tłuszczu w organizmie (ketoza)
  • Niski poziom białka < 3,2% zasadniczo oznacza brak energii
  • Wysoka zawartość białka i tłuszczu, zwłaszcza w ostatnim trymestrze laktacji, oznacza nadwyżkę energii (Uwaga, przy zawartości białka > 4,0%, tłuszczu > 4,5%) zwracać uwagę na kondycję zwierzęcia!

  • Dobrze odzwierciedla podaż białka/azotu do żwacza
  • Docelowa wartość mocznika w mleku wynosi od 200 ppm do 250 ppm
  • Wartości < 200 ppm oznaczają niedobór białka w żwaczu
  • Wartości > 250 ppm oznaczają nadwyżkę białka
  • Poziom mocznika reaguje na zmianę paszy w ciągu kilku godzin
  • Mocno wahające się poziomy oznaczają niedobory w strategii żywienia i technice mieszania albo silne wahania pobierania paszy w stadzie
  • W przypadku żywienia na pastwiskach wartości mocznika są zwykle wyższe ze względu na wyższą zawartość białka w młodych trawach
  • Nie należy przekraczać wartości 250–300 ppm przez dłuższy okres, nawet w przypadku żywienia na pastwiskach, ze względu na stres metaboliczny


Zawartość białka w mleku w %     Zawartość mocznika w mleku w ppm Wnioski/uwagi
Świeże mleko zwierząt
(0–100 dni udoju)
Zwierzęta w środkowej fazie laktacji
(100–200 dni udoju)
Zwierzęta w późnej fazie laktacji
(200–300 dni udoju)
   
<3 <3,1 <3,2 <150 Niedobór energii i białka
<3 <3,1 <3,2 > 300 Brak energii i nadmierna podaż białka
> 3 > 3,1 > 3,2 > 300 Nadmierna podaż białka
<3 <3,1 <3,2 150–300 Brak energii
> 3,1 > 3,2 > 3,3 250–350 Nieco nadmierna podaż białka
> 3,1 > 3,2 > 3,3 200–250 Zrównoważone żywienie

Raport dotyczący mocznika z działającego gospodarstwa

Każdy punkt na diagramie reprezentuje wartości dla jednej krowy.

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

Ocena zależnie od fazy laktacji na diagramie

Faza laktacji Próbki   Średnia
  liczba w % Mkg % tłuszczu % białka Mocznik Liczba komórek
od 5. do 100. dnia 58 32,2 29,6 4,02 3,14 144 147
od 101. do 200. dnia 47 26,1 26,5 4,01 3,33 158 459
powyżej 200. dnia 75 41,7 17,3 4,46 3,65 154 445
Razem 180 100,0 23,7 4,15 3,35 152 329
Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Znaczący niedobór białka w stadzie we wszystkich fazach laktacji
  • Wydajność 29,6 kg mleka w pierwszym trymestrze laktacji
  • Brak energii u zwierząt w pierwszym trymestrze laktacji (średnia ilość białka tylko 3,14%)
  • Wysoki odsetek zwierząt z przeciążeniem energetycznym w ostatnim trymestrze laktacji (średnia zawartość tłuszczu 4,46%)
  • Niska wydajność < 20 kg mleka na dobę sprzyja otyłości u zwierząt w ostatnim trymestrze laktacji

Przykłady wydajności w trymestrach laktacji z MLP:

Średnia wartość dla krów do 100 dni udoju

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocz (mg/l) F:E Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 12 48 32,5 3,30 3,27 268 1,01 11,3 29,5
od 2. La. 13 52 34,5 3,11 3,08 264 1,01 11,1 30,3
wszystko 25 100 33,5 3,20 3,17 266 1,01 11,2 29,9

Średnia wartość dla krów od 101 do 200 dni udoju

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocz (mg/l) F:E Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 1 11 21,6 3,95 3,29 267 1,20 10,5 21,3
od 2. La. 8 89 26,1 3,61 3,22 255 1,12 10,8 24,2
wszystko 9 100 25,6 3,65 3,23 256 1,13 10,8 23,9

Średnia wartość dla krów powyżej 200 dni udoju

Grupa Liczba zwierząt % Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocz (mg/l) F:E Białko (g/MJ) ECM (kg)
1. La. 6 50 23,5 3,76 3,40 270 1,11 11,0 22,6
od 2. La. 6 50 24,6 3,32 3,32 244 1,00 11,5 22,5
wszystko 12 100 24,0 3,54 3,36 257 1,05 11,2 22,6

Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Niski poziom tłuszczu w stadzie
  • Zawartość białka jest również bardzo niska we wszystkich fazach laktacji
  • Objawy bardzo niskiego spożycia paszy i powiązanego braku energii
  • Wyniki niskiego całkowitego spożycia paszy: kwasica
  • silny spadek wydajności mlecznej średnio od pierwszego do drugiego trymestru laktacji w stadzie = słaba retencja mleka
  • wyniki związane z chorobami metabolicznymi w przypadku świeżego udoju

La. liczba dni udoju Mleko (kg) Tłuszcz (%) Białko (%) Mocz (mg/l) F:E
4 233 34,8 4,00 3,67 239 1,1
2 248 27,6 4,76 3,74 222 1,3
3 261 37,9 5,51 3,97 268 1,4
2 261 25,1 4,84 3,72 268 1,3
6 262 30,9 4,91 3,36 219 1,4
4 267 30,4 4,67 3,63 260 1,3
2 268 17,4 6,30 4,32 288 1,5
1 268 25,0 4,65 3,57 233 1,3
1 268 30,8 4,85 3,70 238 1,3
2 296 12,4 5,93 4,12 282 1,4
3 316 27,2 3,79 3,35 205 1,1
7 335 30,0 4,45 3,81 197 1,2
1 340 24,7 4,99 3,93 222 1,3
2 366 21,5 5,07 4,17 226 1,2
3 380 14,5 4,74 3,78 214 1,3
5 443 16,7 4,63 3,85 224 1,2
3 478 5,9 4,64 4,07 200 1,1
3 524 20,8 5,16 4,12 179 1,3
2 583 18,8 5,05 4,13 218 1,2
1 667 24,0 4,61 4,66 193 1,0
Źródło: Program ITB; Firma dsp agrosoft

  • Starsze krowy mleczne w ostatnim trymestrze laktacji
  • Widoczne: bardzo wysoki poziom tłuszczu i białka = otyłość!
  • Sprawdzić BCS zwłaszcza u zwierząt o niskiej wydajności!
  • Zwierzęta zbyt otyłe należy zasuszyć
  • w razie potrzeby przedwczesne zasuszenie (BCS <= 3,75)


Przyczyny rzadkich odchodów Przyczyny stałych odchodów

  • Zbytnio skoncentrowana pasza
  • Nadmiar skrobi (pasza ze zbyt dużą ilością koncentratu)
  • Nadmiar białka (wysoki odsetek kiszonki z traw, młodej trawy pastwiskowej, zbyt duży poziom białka)
  • Zbyt mało struktury w diecie (np. mokra kiszonka)
  • Zniszczona struktura od zbyt długiego mieszania (wóz paszowy)
  • Nagłe zmiany paszy
  • Nadmiernie zanieczyszczona lub spleśniała pasza
  • Nadmiar minerałów
  • Zakażenia/choroby
  • Woda pitna o niewystarczającej jakości


  • Pasza przeładowana, zbyt bogata we włókna
  • Wysoki odsetek słomy (np. krowy w okresie zasuszania)
  • Niedobór białka w diecie
  • Brak energii w dawce pokarmowej
  • Niewystarczająca podaż wody
  • Gorączka, choroby
  • Ketoza (acetonemia)





Kolor odchodów Zapach odchodów
  • żółty:
    • niedobory strukturalne
  • ciemnozielony:
    • świeże/młode pastwisko
  • jasnobrązowy:
    • wysoka zawartość skrobi
  • ciemnobrązowy + błyszczący:
    • wolne tempo przechodzenia
  • przyjemny
  • obecność otworów:
    • gnicie
    • nadmierna fermentacja skrobi w jelicie grubym

Nie tylko konsystencja, ale również niestrawione cząstki pokarmu pozwalają na wyciągnięcie wniosków na temat trawienia, szczególnie w żwaczu

Wysoki odsetek niestrawionych ziaren w odchodach (zboża, kukurydza):

  • Sprawdzić kiszonkę z kukurydzy i odsetek całego ziarna/rozdrobnionego ziarna! Ziarna w kiszonce z kukurydzy powinny być nie tylko rozdrobnione, ale również pocięte
  • Zbyt mało szybko dostępnych węglowodanów w żwaczu; świeża kiszonka z kukurydzy ma wysoki odsetek odpornej skrobi
  • Zbyt szybkie przechodzenie (za dużo zbóż)


Przyczyny wysokiego odsetka włókien w odchodach:

  • Niska energia (skrobia i cukier) albo brak białka w żwaczu; Drobnoustroje mają zbyt mało energii lub białka dla regeneracji i syntezy
  • Brak zrównoważenia między dostępną energią, białkiem i strukturą w żwaczu

Źródło zdjęcia: Konsulting techniczny w sprawie produkcji LK NRW

Źródło zdjęcia: Konsulting techniczny w sprawie produkcji LK NRW

Sposób wykonania:

  • Umieścić garść odchodów (około 100 ml) na sicie (rozmiar oczek 1,5 mm) i przepłukać dużą ilością wody aż do momentu, gdy na sicie znajdzie się tylko niestrawny, treściwy materiał
  • Uwzględnić całe ziarna kukurydzy i fragmenty ziaren oraz sprawdzić, czy w pozostałościach znajduje się jeszcze skrobia lub czy jest to tylko łuska ziarna
  • Sprawdzić elementy włókniste na sicie. Wszystkie składniki powinny mieć wielkość < 0,5 cm. Jaki jest odsetek dłuższych włókien (> 1 cm)?
  • Ocenę odchodów należy przeprowadzić dla około 5% stada
  • Gdy zwierzęta znajdują się w grupach zależnie od wydajności, sensowna jest ocena odchodów każdej grupy, jeśli podawane są różne dawki pokarmowe

Ocena strat na podstawie odchodów:

  • 1 garść odchodów = 100 ml odpowiada codziennej ilości odchodów 40–50 kg na krowę, czyli 1/400 wszystkich odchodów
  • Przy 1 ziarnie na 100 ml odpowiada to 400 ziarnom na dobę, które są wydalane niestrawione
  • Pojedyncze ziarno kukurydzy w kiszonce waży ok. 0,3 g, tak więc przy wydalaniu 400 ziaren na dobę można obliczyć stratę skrobi na poziomie 120 g

Niestrawione ziarna w odchodach (na 100 ml) Strata energii na dzień
1 120 g
3 360 g
5 600 g
7 840 g
9 1 080 g

Przyczyny obecności ziaren w odchodach:

  • Całe ziarna w odchodach są oznaką błędów w technice zbioru (np. gniotownik)
  • Kwasica żwacza; zwykle w połączeniu z rzadkimi odchodami; zbyt szybkie przechodzenie; zaburzona mikroflora i osłabione trawienie
  • Niedobór azotu/białka w żwaczu; w stosunku do skrobi brakuje białka, a trawienie w żwaczu jest osłabione
  • Brak minerałów (sodu, fosforu) ważnych dla drobnoustrojów prowadzi do gorszego trawienia


Przyczyny długich włókien (> 1 cm) w odchodach:

  • Brak szybko fermentujących się węglowodanów w żwaczu
  • Brak białka w żwaczu
    • Jędrne, włókniste odchody
  • Zbyt wiele szybko fermentujących węglowodanów
  • Nadwyżka białka
    • Cienkie, włókniste odchody
  • Brak synchroniczności składników odżywczych w żwaczu

konsultant żywieniowy (krowa)

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Racjonować

    Sekcja: Racjonować

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Pysk i przełyk

    Sekcja: Pysk i przełyk

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Żwacz i retikulum

    Sekcja: Żwacz i retikulum

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Omasum i Abomasum

    Sekcja: Omasum i Abomasum

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Jelito cienkie

    Sekcja: Jelito cienkie

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Jelito grube

    Sekcja: Jelito grube

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Wymię

    Sekcja: Wymię

  • Ilustracja krowy, podświetlony obszar: Odchody

    Sekcja: Odchody