Kwitnienie rzepaku ozimego to jeden z najważniejszych etapów rozwoju rośliny. To właśnie wtedy kształtuje się ostatecznie potencjał plonowania. Jest to okres, w którym plantacja staje się szczególnie podatna na infekcje wywoływane przez choroby grzybowe. Nie bez powodu wielu rolników określa zabieg na płatek w rzepaku jako najważniejszy w całym sezonie. Prawidłowo wykonana ochrona na etapie kwitnienia pozwala skutecznie ograniczyć rozwój patogenów, zabezpieczyć łan rzepaku przed rozprzestrzenianiem infekcji i ograniczyć ryzyko strat plonu, które w sprzyjających dla chorób warunkach mogą sięgać nawet kilkudziesięciu procent.

Aby zrozumieć, dlaczego zabieg wykonywany w fazie kwitnienia jest tak istotny, warto przyjrzeć się mechanizmowi infekcji najgroźniejszych patogenów. W okresie kwitnienia dochodzi do naturalnego procesu, jakim jest opadanie płatków kwiatowych. Część z nich trafia na powierzchnię gleby, jednak wiele pozostaje na liściach, pędach oraz w rozwidleniach łodyg. W wilgotnych warunkach takie płatki stają się znakomitą pożywką dla grzybów, które wykorzystują je jako źródło składników pokarmowych niezbędnych do rozpoczęcia infekcji.

W praktyce oznacza to, że pojedynczy płatek nie stanowi zagrożenia sam w sobie. Problem pojawia się wtedy, gdy osiada na tkankach rośliny i stwarza idealne warunki do kiełkowania zarodników chorobotwórczych. Grzybnia rozwija się najpierw na powierzchni płatka, a następnie przerasta do wnętrza rośliny, rozpoczynając proces chorobowy. Dlatego zabieg na opadanie płatka pełni funkcję ochronnej bariery, która uniemożliwia rozwój infekcji w najbardziej newralgicznym momencie sezonu.

W fazie opadania płatków rzepaku, czyli BBCH 65 do BBCH 67, kluczowe jest zatem stosowanie fungicydów, zarówno zapobiegawczo, jak i interwencyjnie, ponieważ w tym czasie rośliny są szczególnie narażone na chorobami grzybowymi, a straty plonu mogą sięgać nawet 40%, zwłaszcza przy zagrożeniu ze strony zgnilizny twardzikowej, czerni krzyżowych i szarej pleśni.

W fazie opadania płatków rzepaku, czyliBBCH 65–67 kluczowe jest prowadzenie pełnej ochrony fungicydowej – zarówno zapobiegawczej jak i interwencyjnej – ponieważ zagrożenie chorobami utrzymuje się przez dłuższy okres. W tym czasie częste opady i podwyższona temperatura sprzyjają rozwojowi patogenów, co sprawia, że bez ciągłości ochrony ryzyko porażenia i strat w plonie jest bardzo wysokie

Najważniejsze cele zabiegu to:

• ograniczenie ryzyka porażenia przez choroby grzybowe;
• zabezpieczenie łodyg, liści i łuszczyn;
• utrzymanie wysokiego potencjału plonowania;
• zmniejszenie ryzyka osypywania nasion;
• poprawa zdrowotności całej plantacji;
• ochrona jakości surowca przeznaczonego do zbioru.

W ochronie fungicydowej rzepaku ogromne znaczenie ma odpowiednie wyprzedzenie działań. Choroby grzybowe bardzo często rozwijają się wewnątrz tkanek jeszcze zanim pojawią się widoczne objawy. Oznacza to, że reakcja dopiero po zaobserwowaniu symptomów może okazać się spóźniona.

Skuteczna ochrona powinna uwzględniać:

• przebieg pogody;
• długość kwitnienia, moment rozpoczęcia kwitnienia, pełnię i zakończenie,
• wilgotność gleby i powietrza;

Warto pamiętać, że rzepak może kwitnąć od 3 do nawet 6 tygodni. Planowanie ochrony często zaczyna się już od fazy zielonego pąka, jeśli warunki sprzyjają chorobom grzybowym. To stosunkowo długi okres, podczas którego rośliny są stale narażone na choroby grzybowe. Brak odpowiedniej ochrony może prowadzić do przedwczesnego dojrzewania roślin, ograniczenia liczby łuszczyn, osypywania nasion oraz znacznego obniżenia wartości handlowej plonu.

Nowoczesne programy ochrony opierają się na fungicydach zawierających kilka substancji czynnych o różnych mechanizmach działania. Takie rozwiązanie pozwala skuteczniej zwalczać patogeny oraz ogranicza ryzyko wykształcenia odporności.

W przypadku ochrony w okresie okołokwitnieniowym szczególnie dobrze sprawdzają się preparaty zapewniające:

• działanie zapobiegawcze;
• działanie interwencyjne;
• systemiczne przemieszczanie się w roślinie;
• długotrwałą ochronę przed infekcjami;
• wysoką odporność na zmywanie przez deszcz.

Odpowiednio dobrany zabieg na płatek – przegląd substancji czynnych

Najważniejsze fungicydy stosowane podczas zabiegu na płatek należą do trzech grup: grupy strobiluryn, triazoli oraz SDHI (karboksyamidów), przy czym strobiluryny to fungicyd o działaniu układowym lub grupa takich substancji. Dzięki różnym mechanizmom działania skutecznie ograniczają rozwój najważniejszych patogenów występujących w okresie kwitnienia. Do najczęściej stosowanych należą:

strobiluryny:

• azoksystrobina — jeden z najpopularniejszych fungicydów stosowanych w fazie opadania płatków, który dzięki działaniu układowemu zabezpiecza także miejsca niepokryte cieczą roboczą,
• pikoksystrobina,
• dimoksystrobina.

triazole:

• tebukonazol,
• metkonazol,
• protiokonazol,
• difenokonazol,
• tetrakonazol,
• cyprokonazol.

karboksyamidy:

• boskalid,
• fluopyram,
• izopirazam.

inne substancje czynne:

• prochloraz,
• tiofanat metylowy.

Przy wyborze fungicydu warto pamiętać o rotacji substancji czynnych. Takie postępowanie ogranicza ryzyko rozwoju odporności patogenów i zwiększa skuteczność ochrony w kolejnych sezonach.

Czy oprysk na płatek w rzepaku można łączyć z insektycydami?

Tak, w wielu przypadkach oprysk na płatek w rzepaku można łączyć z zabiegiem przeciwko szkodnikom. Takie rozwiązanie pozwala ograniczyć liczbę przejazdów po polu, zmniejszyć zużycie paliwa i zoptymalizować koszty produkcji. W praktyce dobiera się także odpowiednie insektycydy do zwalczania szkodników obecnych w łanie.

Najczęściej podczas kwitnienia zwalcza się:

• chowacza podobnika;
• pryszczarka kapustnika;
• inne szkodniki łuszczynowe.

Przed wykonaniem mieszaniny zbiornikowej należy jednak sprawdzić zalecenia producentów środków ochrony roślin. Niezwykle ważne jest także zachowanie zasad bezpieczeństwa dotyczących ochrony zapylaczy, ponieważ łączenie fungicydu z insektycydem wymaga szczególnej ostrożności w okresie ich aktywności.

Zabiegi należy wykonywać:

• po zakończeniu oblotu pszczół;
• najlepiej wieczorem lub nocą;
• przy ograniczonym ryzyku znoszenia cieczy roboczej;
• zgodnie z aktualnymi zaleceniami integrowanej ochrony roślin.

Optymalizacja kosztów i zabiegów w uprawie rzepaku

Współczesna produkcja rolna wymaga nie tylko skuteczności, ale również racjonalnego gospodarowania budżetem. W przypadku ochrony fungicydowej oszczędności nie powinny jednak oznaczać rezygnacji z kluczowych zabiegów.

Koszt pojedynczego oprysku jest zazwyczaj znacznie niższy niż potencjalne straty wynikające z zgnilizny twardzikowej czy czerni krzyżowych. Dotyczy to także innych upraw intensywnie narażonych na presję patogenów, choć w rzepaku ryzyko bywa szczególnie wysokie.

Najlepsze efekty ekonomiczne osiąga się poprzez:

• terminowe wykonywanie zabiegów;
• dobór preparatów o szerokim spektrum działania;
• łączenie fungicydów z insektycydami, gdy jest to uzasadnione;
• monitorowanie warunków pogodowych;
• regularną lustrację plantacji.